Unha vez estiven entre América e Europa. Podía ver un continente e o outro con só xirar o pescozo. Se estiraba os brazos, case podía tocalos os dous a un tempo. Non o soñei, foi en Islandia, no lugar onde as placas tectónicas que sosteñen os dous continentes se separan a razón duns dous centímetros e medio ao ano, a velocidade aproximada á que medran as unllas. É unha inmensa cicatriz que atravesa case todo o Atlántico pero que só se pode observar ben en Islandia. Alí preto, en Thingvellir, os viquingos reuníanse en días solemnes no que moitos consideran o primeiro parlamento do mundo. Así que tamén se pode dicir que a democracia naceu a medio camiño entre Europa e América, entre o mundo novo e o vello, sobre un terreo inestable, suxeito a terremotos e explosións inesperadas.
Europa e América estanse separando. O océano Pacífico, en cambio, está encollendo rapidamente e desaparece baixo a codia de Asia, como nun número de prestidixitación, transformándoa en lava, morte, cinza e terras máis fértiles. Fálase da rivalidade entre China e Estados Unidos. Para un Deus ou para un xeólogo, é unha competición irrelevante porque os dous acabarán sendo o mesmo país nuns centos de millóns de anos -total, nada-. O mar Vermello estase abrindo e Somalia deixará de ser parte de África, mentres que Oriente Medio converterase quizais nunha cordilleira ciclópea, esmagada polo choque contra Asia Menor. Xerusalén e A Meca non serán recoñecibles para o teólogo de calquera das tres relixións. Só para un arqueólogo, por algún que outro fósil. Xa está pasando: os montes Zagros nos que combaten estes días o Estado Islámico e os kurdos levan millóns de anos elevándose lentamente. Non quedará nada deses campos de batalla. En cincuenta millóns de anos, desaparecerá o Mediterráneo e África será parte de Europa. O valado de Melilla será outro fósil que servirá para identificar o estrato da Unión Europea a principios do século XXI. Cen millóns de anos despois Gran Bretaña estará no Ártico e Australia será parte de Asia. Cen millóns de anos máis e Chile estará unida a Indonesia.
Falaba destas cousas en Guadalaxara, México, co meu amigo o escritor Juan Bonilla. Tomando algo no Hilton, empezáramos falando de Cataluña e acabáramos na Xeoloxía. Foi un exercicio de redución ao absurdo acerca da importancia dos cambios. No pasado Galicia foi un mar, foi o norte de África, foi un pequeno continente separado da península ibérica. Oviedo e Xixón estiveron en continentes distintos -a rivalidade actual das dúas cidades non é nada comparada con iso-. Cataluña tamén tardou centos de millóns de anos en estar unida ao que agora chamamos España. En realidade, todas as terras do planeta seguen un ciclo puntual: cada cincocentos millóns de anos únense e logo se separan para volverse a unir nun só continente cincocentos anos despois.
¿Importan estas cousas? O que para outros é a relixión ou a meditación, é para min a xeoloxía: unha maneira de relativizar a experiencia humana e as súas incertezas. Coa perspectiva apropiada, nada importa: a política, o patriotismo duns e outros son entretementos banais para un ser, o ser humano, que non ten máis historia que os poucos anos que vive neste mundo, e que non son suficientes nin sequera para comprender ben en que consiste e como funciona. Certo que non temos máis remedio que vivir no presente, pero está ben de vez en cando ser conscientes de que o presente é tan só un instante nunha inmensidade, que o pasado e o futuro non teñen fin, e que o que nos parece máis importante e máis eterno é en realidade o que máis cambia, aínda que sexa moi amodo.