«Gústanme os mariñeiros poetas: todos son tráxicos como Walt Whitman»
02 ago 2015 . Actualizado a las 05:00 h.O meu primeiro contacto coa Costa da Morte foi cando eu a penas era un adolescente. Subín o Monte Pindo cun amigo. O monte estaba inmerso na brétema, na que aparecían espectrais os esqueletes queimados dos piñeiros arrasados nun incendio non moi distante. Xúrovos que foi a primeira vez que fun consciente do silencio. Un silencio sólido, que podías mastigar, o silencio máis grande que sentira ata o momento. De súpeto a vaca de Fisterra comezou a bruar ao lonxe, e imaxinei os barcos do pasado deslizándose entre perigosos baixos, co son agudo do bater dos farois. E creo que todo iso era a Costa da Morte, e así me quedou a primeira impresión para sempre.
Desde aquela subín o Monte Pindo moitas veces. E non só o Pindo: ascendín moitos cumios de outeiros pedrugallentos entre Muros e A Coruña desde os cales o mar era unha planicie azul. Nalgúns deles apareceron vellas ruínas defensivas que albiscaban ese mar como un territorio de fronteira, ruínas tan enigmáticas como ubicadas en lugares fermosos e ignorados. Desde aquela estou tentando ler na Costa da Morte un libro do que están perdidas a metade das follas: ás veces consegues entender unha pasaxe pero aínda nos falta a visión de conxunto. Dá igual: a terra anímanos a continuar.
E esa é unha das grandes dimensións da Costa da Morte, a máis atlántica das costas galegas. En moitos outros lugares da costa atlántica europea teño sentido esa sensación de soidade salvaxe dada polo vento e a despoboación, combinada co arroupo xentil que outorgan as humildes floras da ribeira dun mar bravo; tras longos camiños por sendeiros castigados polo mar, tanto ten que sexa pola desolación de Touriñán, a brutal fermosura de Nariga ou a península de Rubha an Dùnain, na escocesa illa de Skye. Ao final de todas elas, sempre agochadas na paisaxe, hai agachado un misterio cultural, depositado entre humildes pedras que un día foron algo máis que os actuais valados derrubados.
Eu, barbanzón de nacemento e condición, de a cabalo entre Palmeira e A Pobra do Caramiñal, retorno con frecuencia á Costa da Morte para atopar a Galicia que no Barbanza xa marchou, arrastrada polo vendaval das últimas dúas décadas de cemento. En Carnota aínda os rapaces se identifican entre si polo acento de cadansúa aldea. En Niñóns (Ponteceso) os vellos labregos aínda quitan as verrugas contando estrelas. En Cerqueda habitan, ese si que é un tesouro insólito, a xente pequena, os ananos das literaturas nórdicas, baixo a Croa do Castro. E, en Baíñas, aquelas mulleres e homes curadas pola Sabia -que xa non está- afirman que levan algo dela dentro de si.
Gústame aquela xente da Costa que te pregunta, diante dunha cámara: «Impórtache que te fale en verso, que me expreso mellor?». Gústame a arrogancia, a fanfarronería, o botarse para diante, os amigos de Carnota que son capaces de abrirse camiño nos mares de toxo sen queixarse e os callos cociñados con agarimo en Carnés e en Cerqueda. Gústanme os vellos montes de Vimianzo que gardan secretos que darán que falar, e as mulleres que conservan a lingua limpa e fermosa como a auga fresca dunha fonte. Gústanme os mariñeiros poetas: todos os mariñeiros son tráxicos como Walt Whitman.
A Costa é un cofre de silencios e palabras antigas. Quen non vai querer escoitar esa lingua ancestral?
«Os vellos montes de Vimianzo gardan secretos que darán que falar»