«Rozavales vén de Roncesvalles e é sen dúbida un topónimo 100% xacobeo»

MONFORTE DE LEMOS

Oscar Vazquez

O filólogo Gonzalo Navaza sinala que o nome da parroquia monfortina foi cambiado polo rei Afonso IX, ao igual que o de Monforte

09 jul 2020 . Actualizado a las 11:04 h.

O filólogo, profesor universitario e escritor Gonzalo Navaza é autor dun estudo sobre a toponimia de certos lugares que deben os seus nomes ao rei Afonso IX. Este traballo, que fala da parroquia monfortina de Rozavales, foi mencionado como argumento nunha petición dirixida á Xunta pola asociación veciñal de Vilachá de Salvadur para que se recoñeza unha variante do Camiño de Inverno entre esta parroquia da Pobra do Brollón e Monforte de Lemos. Navaza, que foi membro da comisión de toponimia do Goberno galego, relaciona o nome de Rozavales co de Roncesvalles.

—Por que defende que o topónimo de Rozavales ten esa orixe?

—Porque hai moitas probas documentais que o demostran. Rozavales chamábase antigamente Santa María de Salvadur e o nome foi cambiado cando se instalou nesa parroquia a Orde de Roncesvalles, unha orde militar e monástica promovida pola catedral de Pamplona e o rei Sancho III de Navarra que tiña como obxectivo prestar axuda aos peregrinos dos Camiños de Santiago. Afonso IX, que tiña boas relacións co rei de Navarra, encomendou a parroquia á Orde de Roncesvalles para que abrise nese lugar un hospital de peregrinos, é dicir, un albergue. Ao mesmo tempo cambiou o nome da parroquia.

—Que significado ten orixinalmente o topónimo?

—Procede do verbo ruptiare, do latín vulgar, do que procede tamén o verbo galego rozar. Ten o significado de romper ou roturar. O topónimo Roncesvalles fai referencia a unhas terras que foron desbravadas para practicar cultivos. Nos documentos medievais en latín aparece con diversas variantes como Roncidevallibus e Roncisdevallis, entre outros. En galego transformouse en Rozavales. Claro que o nome de Rozavales non alude a unha característica física propia desa parroquia de Monforte porque non surxiu da tradición popular local, senón que foi traído de fóra xa feito, imposto polo poder real. É sen dúbida un topónimo 100% xacobeo, porque ten unha relación directa coas peregrinacións a Santiago. É un nome moi relacionado tamén co Códice Calixtino e coas tradicións xacobeas sobre Carlomagno.