A lírica galega que namora a Madrid

FUGAS

fugas

Con tres premios nacionais de poesía en dous anos e un fito na tradución, a lingua de Rosalía amósase para pedir sólidos apoios na casa

11 dic 2020 . Actualizado a las 11:13 h.

Diría Luz Pozo Garza, diría Xohana Torres, diría Ferrín, Uxío Novoneyra, Claudio Rodríguez Fer... «Entre outros, por favor, pon claramente entre outros». Na Pobra do Brollón, Olga Novo, unha poeta, é, sen medo a equivocarnos, unha das persoas máis queridas na vila lucense. Aquí, o seu poemario Feliz Idade (Colección Tambo, Kalandraka) era coñecido e lido antes de chegar ás mans do xurado en Madrid que este ano decidiu recoñecer á profesora do IES A Pinguela de Monforte de Lemos co Premio Nacional de Poesía 2020. «Un premio ao que un non se presenta, por certo. A última vez que me presentei a un foi ao Minerva, cando tiña 17 anos», conta Novo. Pola súa cabeza pasan nomes de referentes que non gozaron do recoñecemento co que este outono fixo un pouco de historia.

É a terceira vez que unha obra en galego se fai coa distinción estatal. Algo que acontece só unha edición despois de que Pillar Pallarés acadase o premio no 2019 con Tempo Fósil (Chan da Pólvora) e sete anos despois de que Manuel Álvarez Torneiro, falecido no 2019, abrise a fenda. No 2013, Os ángulos da brasa (Tambo, Kalandraka) conseguiron situar ao galego no palmarés dos galardóns concedidos polo Ministerio de Cultura desde o 1977 e dotados con 20.000 euros. A boa nova non remata aquí. A categoría reservada para autores menores de 30 anos, o Premio Nacional de Poesía Joven Miguel Hernández, creado no 2010, tamén é este 2020 para unha obra galega, o Atlas (Galaxia) da ourensá Alba Cid. No 2015, Gonzalo Hermo inaugurou o camiño con Celebración (Apiario).

Unha marabillosa e debida coincidencia ou algo máis? «Creo que responde probablemente a unha certa apertura do sistema literario español, que, de algunha maneira, tende a recoñecer a calidade das literaturas escritas noutras linguas do Estado. Máis aló diso, que é moi san porque é recoñecer a pluralidade, creo que non se pode ver máis detrás», manifesta Novo.

Nesta constelación de premiados en galego desde as institucións centrais, a poeta alude tamén a un feito «conxuntural» co que coincide a coruñesa Pilar Pallarés. «A constitución dos xurados, cunha maior ou menor predisposición a prestar atención ás literaturas vasca, catalá ou galega. Cousa bastante difícil», subliña. «Hai vagas, focos de maior desatención ás literaturas periféricas e outros de maior sensibilidade», engade a outra premiada, Alba Cid, que acaba de chegar dun lectorado de galego en Oxford.

O círculo vén de pechalo este 2020 Xavier Senín. Por primeira vez o Premio Nacional a la Obra de un Traductor é para un profesional consagrado á achega doutras literaturas á lingua de Galicia. «Para min é importantísimo; para as nosas letras, tamén. Malia que si houbo premios nacionais por traducións concretas, como o Ulises en galego, non o tiñamos a toda unha carreira, como si tradutores vascos e cataláns. Por desgraza ou por sorte, porque terán que vir máis. Isto demostra que o estamos a facer moi dignamente», defende o responsable de que leamos Don Quixote en galego, como a Camus ou Yasmina Reza.

Pero o factor principal aínda non foi citado. «É moi normal case que a poesía en Galiza sexa o xénero máis esplendoroso por toda a tradición longa da que partimos. No ámbito español todo está moi centralizado en Madrid, o proceso de descuberta da poesía galega estase dando agora. Antonio Gamoneda —Premio Cervantes— sempre di que para el a poesía galega é bastante superior á que se está a facer noutras linguas do Estado», alega Pallarés.

Unha visión que comparte a editora de La Bella Varsovia, selo que traduciu ao castelán a Ismael Ramos e a Gonzalo Hermo. «A poesía que se escribe en galego é, das linguas do Estado, a máis viva, a que ten maior risco, calidade e diversidade», di Elena Medel.

«Somos fillos dunha das grandes poesías da Idade Media. Aí está o Rexurdimento e a figura excepcional de Rosalía. Por parte de España segue a haber unha tendencia a crer que a literatura por excelencia é a española e as outras son unha sección á que, de vez en cando, hai que ter en conta», desliza Pallarés. «Malia a precariedade estrutural do sistema literario galego, o xénero poético xogou sempre un papel moi sinalado que, ás veces, parece anunciar momentos que logo vemos na literatura en castelán», valora Alba Cid.