SERÍA BO saber por qué morreu Idoia. Tal vez ela o soubese: a razón de ser do seu traballo, quero dicir, e mais do seu sacrificio. Quizais esa consciencia a consolase, e axude a consolar agora aos seus pais, aos seus veciños, aos seus amigos. Ou tal vez non. Tendemos a construír grandes discursos, moi especialmente nestas ocasións, vestidos de patriotismo, e esquecemos que a realidade de Idoia, a verdadeira dimensión desa realidade, está agora neses pais sentados diante da fotografía da filla, no inverno frío de Bidueiro (Friol). Máis frío agora do que posiblemente nunca imaxinaron, instalados na ausencia definitiva (irrevogable). Era a única filla. Unha vez que acabaron os discursos, unha vez que se apagaron os focos das cámaras de televisión, a marcialidade dos uniformes e a retórica das condolencias, queda a soidade. Sempre queda a soidade. Fago esta reflexión non para descualificar nada, mais para intentar se acaso poñer algunhas cousas no seu sitio, ou noutro sitio distinto, que nada ten que ver coa grandilocuencia (ás veces excesiva, cando non oportunista) das grandes palabras, senón coa vida íntima e particular de cada quen, porque a vida, coma dicía o poeta, en realidade «está feita de pequenos nadas», e cada nada é un mundo, un universo completo que, de súpeto, se extingue, tal que no caso de Idoia. Por iso sería bo saber por qué morreu. E sería moi bo que ela soubese por qué estaba alí, por qué asumía libremente ese risco, qué sentido tiña o seu traballo e, agora, o seu sacrificio. Supoño que unha reflexión moi semellante cabe facer diante de cada nova vítima do terrorismo (e aquí sabemos de bastantes casos). Sempre hai unha frase que se repite e que, de tanto repetirse, acabou en pura retórica e perdeu xa que logo o seu profundo significado: «Que este sacrificio sirva para que isto remate, para que non haxa máis mortos, para que ninguén sufra o que nós estamos sufrindo». Pero non é así. Tampouco neste caso (o de Idoia) vai ser así. O mundo é complexo e moi ancho, pero tamén moi pequeno. Cada vez que unha peza da humanidade se extingue, dicía o poeta John Done con outras palabras, por minúscula ou anónima que nos pareza esa perda, extínguese un pouco a humanidade enteira con ela. Dóenos Idoia porque a sentimos próxima, porque ten cara e ollos, pero en Iraq, en Palestina, en Afganistán, por non saír dese territorio de conflito, caen diariamente (¡digo diariamente!) varias ducias de Idoias, tamén con cara e ollos, entre a desesperación e o espanto, a vergonza internacional e ese cinismo cada vez máis instalado nas consciencias de Occidente que entende que o mundo é sempre o mellor dos mundos posibles e, coma din para a parte de Ponteareas, «éche o que hai». Penso nos pais diante da fotografía. Na soidade. No día despois, que é cando empeza verdadeiramente a realidade.