SUCEDEU hai trinta e sete anos. O 18 de novembro de 1965. Un mercante marroquino, 3.083 toneladas de rexistro bruto, procedente de Casablanca, o Banora , apareceu fronte das costas de Fisterra cunha importante vía de auga, empurrado por un poderoso temporal de SW. Trinta e seis homes a bordo. Intentaron reparar a avaría, achicando as sentinas durante toda a noite, pero o mar empuxounos contra a punta do Corno, fronte do cabo Vilán, e ficaron presos nos baixos, coa embarcación escorada 60 graos. Non houbo xeito de rescatar o navío. Os remolcadores non podían facer nada. Ondas de doce metros. Rebentaban os cabos. Tres lanchas de Muxía, arriscando a vida, lograron desembarcar, case que de milagre, a tripulación completa. Disque a meirande parte non sabía nadar. Chegaban a terra aterrorizados, chorando. Mais á mañá seguinte, cando rompeu o día, ¡o mar estaba inzado de laranxas! Era o cargamento que traían: ¡1.060 toneladas de laranxas mandarinas, que correron aquel ano polas mesas de tódolos veciños para celebrar o Nadal! Nada que ver con esta ruína de agora. Dende o Prioriño a Currubedo a costa está chea destas historias. Caión. Corme, Laxe, Malpica, Camelle, Camariñas, Muxía... Polo mar veu moitas veces a desgracia. Pero tamén a alegría. Di a tradición que a conserva entrou en Galicia por Bueu, cando unha fragata procedente de Brest naufragou diante da costa de Beluso cun cargamento de frascos preparados polo cociñeiro do Rei de Francia, Napoleón III, con carne, peixe e confituras. Revolucionou a economía das rías. Outros aseguran que os encaixes de Camariñas tamén xurdiron así, nesta ocasión da man dos holandeses, e que as nosas palilleiras deprenderon a traballar os fíos de Bruxas e Amberes seguindo os patróns que traía un barco que embarrancou nas puntas do mar de fóra. En 1914 naufragou fronte a Corrubedo un pailebote alemán cun cargamento de queixos. Os vellos aínda falan das bolas encarnadas , coma as laranxas, a aboiar na marea. Miles de queixos pola praia toda. E uns anos despois, outro mercante, procedente da Holanda, aprou nos baixos da Nave con reses de raza frisona. O capitán salvou a vida agarrado ó máis rexo daqueles animais, que o trouxo a nado ata a costa, e durante moito tempo as cornas luciron na porta carreteira dun curral, para que todos puidesen admiralas. Son as historias do mar. Crónica das vilas da costa, esta cultura nosa que mesmo nos días da fame negra veu sempre nos mares un camiño, unha porta aberta, horizonte luminoso para andar e descubrir. Isto de agora é outra cousa, certamente. O espectáculo das praias ateigadas de chapapote arrepía. A solidariedade espontánea da xente, a desesperación, o esforzo do traballo compartido, eses rapaces que chegan de Santiago para axudar xenerosamente no control da desfeita, engruña o corazón e estremece. Algo mellor merecemos. Non hai palabras. Non caben nesta crónica. Nalgunha parte, nos foros internacionais onde estas cousas deben discutirse (e resolverse) a voz desta xente debería escoitarse doutra maneira. Os despachos están moi lonxe. Demasiado lonxe. Falamos da Galicia máis extrema, a peor comunicada, seguramente unha das nosas zonas máis deprimidas, monocultivo do mar, castigada nos últimos tempos en case que tódalas mareas. Non son laranxas as que chegan á praia esta vez. Non hai laranxas para o Nadal. Só esta capa escura, pezoñenta e mesta, que se nos pega por dentro, entre a raiba e a impotencia, e que Deus Sabe cando daremos limpado de nós.