Franco Grande, a arca do tesouro da cultura galega

FUGAS

Oscar Vazquez

«Entre o si e o non» medrou a afouteza do poeta, dun gran memorialista que reparou fendas. Tres autores subliñan o seu legado

03 abr 2020 . Actualizado a las 05:00 h.

A perda é grande para a cultura, do volume do primeiro dicionario que ensinou a varias xeracións a falar, coñecer e saborear a lingua galega. «A amizade é cultura», sentenza Xosé Luís Franco Grande (Tebra, Tomiño, 17 de febreiro de 1936-Vigo, 31 de marzo de 2020) na súa última peza nas páxinas de La Voz de Galicia, chave para abrir a porta invisible da súa soleira, o espazo de liberdade no que exerceu con rigor e denodo o oficio de defender o medidor máis fiable da riqueza dun país, a súa cultura.

Autor do Diccionario galego-castelán, non hai quen ignore o significado desta obra. Son e sentido, con todas as acepcións. «El foi pioneiro. O seu dicionario foi das primeiras obras que merquei cando cheguei a Galicia e aínda non pensara en ser escritora galega. Tiña o dicionario de Franco Grande e o de don Eladio», recorda Marilar Aleixandre, que apunta que é un traballo moi anterior á Lei de Normalización Lingüística, de 1983. «Daquela non había ferramentas. O Diccionario galego-castelán foi un traballo, como todo o que facía Xosé Luís, dunha grande profesionalidade. Esa profesionalidade, a disciplina e o seu fondo coñecemento da lingua e a cultura galega foi o que aplicou nesa obra de referencia», destaca a escritora que ingresou na Real Academia Galega no 2017.

DICIONARIO DE REFERENCIA

«O dicionario que tiñamos á man era o del ata moi entrada a década dos oitenta. Foi un traballo que lle encargou a editorial Galaxia, como foi unha encarga a gramática de Carballo Calero. E esas eran as únicas ferramentas que tiñamos para aprender galego, o kit cando non había lingüistas», achega o sociolingüista e académico da RAG Henrique Monteagudo. O Diccionario galego-castelán é herdeiro do enciclopédico de Eladio Rodríguez, «que Galaxia conseguiu publicar grazas ao apoio da comunidade emigrante en Caracas», engade. Aquel, lembra Monteagudo, era un dicionario en tres volumes, e non de manexo fácil. «Franco Grande fixo, primeiro, unha peneira do dicionario de don Eladio, e despois incorporou moita documentación da súa zona, vocabulario da comarca do Baixo Miño, nun labor pioneiro e valiosísimo. Recordo oírlle a Carlos Casares que foi unha obra fundamental para Galaxia, tamén economicamente».