Lembrando a Xesús Alonso Montero
21 feb 2026 . Actualizado a las 13:33 h.A aula tiña o rumor contido das mañás frías de Lugo. Cadeiras que rinchaban, carpetas abertas con présa… e o bafo escaso dunha calefacción que apenas vencía o inverno. Eramos rapaces nun instituto masculino, coa inseguridade propia da idade —12 ou 13 anos— e cunha lingua que traiamos da casa, algúns nun petiño do corazón.Viva, pero non sempre visible.
Aquel día atrevínme a falar en galego. Non foi un acto heroico nin conscente, foi algo máis fondo, case inevitabel. A lingua saíu como saen as cousas verdadeiras. Houbo un pequeno silencio —os máis eran castelán falantes—. E entón el fitoume coa súa mirada profunda con absoluta naturalidade.
—Pode falar na súa lingua con tranquilidade.
Non lembro a lección daquela hora. Lembro esa frase. O ton exacto. A serenidade. Como se estivese dicindo algo que non precisaba defensa ningunha. Díxome que podía falar no meu idioma con tranquilidade. E como se esa confianza precisase corpo, tempo despois, ao saír da aula, confioume tamén un libro… Eu lía con avidez, escribía ás agachadas algunhas cousas, e el xa o intuía. Sacou un libro da carteira e púxoo nas miñas mans.
—Léao… —dixo— coa mirada profunda de sempre, só que máis tenra.
Non foi un xesto solemne. Foi sinxelo, case discreto. Pero eu intuín que aquilo non era só un préstamo, era unha forma de dicirme que a palabra necesita alimento, que unha lingua tamén se sostén na lectura, no pensamento, na esixencia.
Co tempo o alumno escribiu. O mestre converteuse tamén en amigo. Prologou varios dos meus libros —catro… cinco… non sei ben— cun entusiasmo que sempre me sorprendeu, e incluíume en máis dunha das súas antoloxías: nun volume dedicado a Lorca, noutro a Curros Enríquez, nunha escolma arredor da fala, e noutra que ensalza a figura do gaiteiro e da gaita galega. Aquel primeiro libro prestado acabou por tecer unha conversa longa, feita de encontros en Santiago e chamadas telefónicas, onde a ironía fina e a memoria cultural seguían intactas.
Mais todo, dalgún xeito, tiña a súa raíz naquela mañá fría e naquela frase pronunciada con tranquilidade, con moita tenrura. Publicamente foi profesor universitario, intelectual e presidente da Real Academia Galega. Mais na miña memoria permanece, sobre todo, aquel instante mínimo, unha frase dita sen énfase e unha man que entrega un libro sen solemnidade.
Hai quen ensina materias. Outros ensinan a vivir unha lingua sen pedir desculpas por ela. Ás veces todo comeza cun “pode falar con tranquilidade”. E esa tranquilidade acompaña unha vida enteira. Aquel día non o souben. Agora sei que estaba aprendendo a non calar nunca máis.
Gazas, mestre.
* Paco Rivas é profesor, filólogo, esritor e alumno de Xesús Alonso Montero.