El próximo jueves, con La Voz, una nueva edición de la Guía de Másters de Galicia
Agentes culturales y políticos hablan de la pérdida de «un gozne» en la «Porta do Sol galega»
02 ago 2020 . Actualizado a las 02:48 h.Fue un lugar de encuentro intelectual. Alrededor de las mesas del café Derby se reunieron políticos, pensadores, novelistas, poetas y dramaturgos que marcaron una época, la de las tertulias literarias y políticas. Valle-Inclán era un habitual del histórico espacio compostelano, en la esquina entre la rúa da Fonte de Santo Antonio y As Orfas, y por allí pasaron desde Castelao y Seoane hasta Cunqueiro, Casares o Blanco Amor. Dejó su huella artística Camilo Díaz Baliño y se convirtió en el gran símbolo del dinamismo e intercambio sociocultural tras la desaparición del Café Español.
«A lista das figuras que pasaron por alí sería innumerable», apunta el escritor y político Alfredo Conde, quien junto a otros representantes del mundo de la cultura considera que el cierre del Derby supone «unha gran perda». «No meu entender, tiña que ser un ben de interese cultural (BIC). Cando saíu a disposición para a súa declaración, estando eu na Consellería, non se fixo. É unha das cousas que lamento. Debería ser intocable, como sucede con outros cafés históricos, como por exemplo en Turín. Tiña que ser unha especie de museo vivo e activo», sostiene. «Era como unha especie de templo no que os escritores novos recén chegados á cidade iamos a contemplar as figuras do tempo. E logo pasaron outras, o problema é que xente como Quintana Martelo xa non ten a presenza mediática que tiñan os artistas e intelectuais no seu momento», matiza.
Leer más: El Derby despide 91 años de historia
Conde habla del Derby como «escaparate» de la vida de la ciudad y recuerda, como anécdota, «as labazadas que lle deu un poeta a outro a poucos metros de alí, cando aínda se cultivaba a poesía satírica». Este vestigio de la hostelería, que abrió sus puertas a finales de los años 20, ocupa un lugar en la recámara de la nostalgia del compostelano de cuna y de infinidad de gallegos vinculados a la ciudad. El escritor y periodista Miguel-Anxo Murado cuenta que él «ía moito por alí cando era rapaz, durante unha época case a diario, pero eu frecuentei máis o Azul».
Más allá de las tertulias
Murado repara en que «as tertulias dos escritores é unha parte pequena da historia do Derby. A parte importante é a da xente normal que quedaba alí e charlaba, estudabamos, intercambiabamos apuntes... O que de verdade fai que sexa o centro do corazón de Santiago non foron os grandes escritores nin pensadores». «Está no quilómetro cero de Galicia e non creo que haxa un galego que non pasase nalgún momento pola súa porta. É como a Porta do Sol galega e se non está o Derby nese cruce, dende o se observou o ir e vir tantos anos, pasará a ser só un cruce máis», sostiene. «Para min Santiago non é o mesmo sen el. É a desaparición dunha parte enorme e teño a esperanza de que non deixe de ser un café e que resucite, como fixo por exemplo o Comercial de Madrid, que aínda que agora é mais restaurante ca outra cousa segue a ser un centro de reunión», comenta.
El arquitecto urbanista y exalcalde Xerardo Estévez dice que «desde o punto de vista sociocultural é algo substancial na cidade e peza fundamental da historia». Habla en presente, porque una vez superada la nostalgia ve necesario poner la mirada en el futuro y en si el del Derby será un cierre definitivo: «É un gozne, un punto de inflexión na rótula entre a cidade vella e a nova, entre a cidade dos equipamentos de cando o Castromil vivía e a histórica, entre o mundo xuvenil e o cultural e literario, e entre o bum do turismo que nesta última etapa deu clientes ao café. Todo iso é un patrimonio que necesita ser anovado e non vivir da lenda».
Para el regidor Xosé A. Sánchez Bugallo en el cese de actividad del Derby confluyen dos factores: el de la falta de relevo generacional y los locales históricos en régimen de alquiler en los que «os xestores non son os propietarios e, cando acaban os contratos, non son transmisibles». Afirma que «me faría unha gran ilusión e, de feito trataremos de falar coa propiedade disto, que se manteña o uso e espírito do Derby. É unha cafetería que abriu ao remate da Primeira Guerra Mundial, que sobreviviu á Guerra Civil e á Segunda Guerra; e agora en plena pandemia pecha por esgotamento». Asegura que el Concello «ten un marxe moi escaso» para liderar un proyecto que evite perder un lugar emblemático como este, tal y como se sugirió desde la Asociación para a Defensa do Patrimonio Cultural Galego. No obstante, espera que se llegue a una solución entre el legítimo derecho a la propiedad privada y el interés social.
Leer más: Café Derby