O Manifesto de Sevilla conclúe que a bioloxía non condena a humanidade á guerra
25 ene 2026 . Actualizado a las 05:00 h.Bertolt Brecht (1898-1956) en 1939, tempo difícil, escribiu o poema Malos tempos para a lírica. A frase popularizouna nos primeiros anos 80 o grupo musical Golpes Bajos e hoxe aplícase naquelas situacións nas que resulta difícil facer valer ideais. A paz é un deses principios universais, pero esa palabra destaca como unha das máis manipuladas da Historia. É, ademais, polisémica; desde o punto de vista individual refírese a un estado emocional derivado da concordia nas relacións persoais ou de sensacións de tranquilidade e benestar, falta de ruídos ou de axitación, con sinónimos como calma, quietude ou sosego. E cos R.I.P. ou D.E.P. de cada lápida nos camposantos parece intuírse que a paz non é cousa deste mundo. Desde o punto de vista público equivale a inexistencia de guerra.
Quizá o período de paz máis coñecido sexa a pax romana que durou uns douscentos anos desde que Augusto considerou vencida Gallaecia e a todos os inimigos interiores entre o Atlántico e Persia. Rematou coa morte de Marco Aurelio no 180 d.C. Esa época, na que naceu Xesús Cristo, coincidiu con outra etapa de paz no imperio chinés; sincronía que facilitou as relacións comerciais e causou un incremento da cultura e dos desenvolvementos urbanísticos.
Os monarcas ibéricos estiveron, desde o remate desa pax romana, en guerra permanente, dentro e fóra das fronteiras, e son coñecidos por falsos os chamados anos de paz de Franco. En 1964 ese réxime conmemorou o vinte e cinco aniversario do denominado Año de la Victoria e, máis ofensa para os vencidos, armou unha campaña de propaganda, grotesca e mesquiña, que consistiu en grandes desfiles militares, campañas de adhesión ao Xeneralísimo, ou condecoracións aos combatentes no bando nacional. Hai quen asimila esta celebración á paz dos cemiterios. Europa, despois de 1945, viviu un longo período de paz interna que permitiu a configuración da UE e xeneralizar o Estado do benestar.
Agora mesmo a realidade do mundo é peor que a de antes da Segunda Guerra Mundial. Hai, segundo onde se consulte, entre 50 e 120 conflitos bélicos. As chamadas guerras maiores devastan Ucraína con 441.000 mortos, Etiopía con 149.000, a loita do narcotráfico en México con 83.000, Afganistán con 80.000, Palestina con 70.000, Birmania con 68.000, Iemen con 62.000, Nixeria con 39.000, Siria con 33.000, Sudán con 30.000, Somalia con 27.000, Congo con 27.000, Burkina Faso con 25.000, Malí con 17.000 ou Haití con 15.000. Cifras terroríficas que agochan que un só falecido provoca unha traxedia persoal, familiar e social e ata pode que a monstruosidade deses números disimulen a inmensidade de perda e dor que significan. As guerras só as arma o homo sapiens —ningún outro ser vivo— e, por iso, non se sabe moi ben por que existen.
En 1985 reuniuse en Sevilla un prestixioso grupo de investigadores de todo o mundo para estudar e debater se a violencia vén inscrita na xenética do ser humano, o que podería explicar tanta barbarie. Publicaron o Manifesto de Sevilla sobre a violencia e concluíron que desde un punto de vista científico, a bioloxía non condena a humanidade á guerra e, literalmente, remataron dicindo: «A mesma especie que inventou a guerra tamén é capaz de inventar a paz. A responsabilidade incúmbelle a cada un de nós». A todo isto vaise cumprir un ano desde que a Asemblea Xeral das Nacións Unidas aprobou unha resolución declarando cada 28 de xaneiro Día Internacional da Coexistencia Pacífica. Ese organismo lémbranos a inestabilidade crecente e os conflitos a nivel mundial e, por iso, quere crear conciencia sobre a diversidade de culturas, valores, xeitos de vida e crenzas e destacar o papel da educación na promoción da tolerancia. Iso si, a pesar de que convida a todos os Estados a promoveren unha cultura de paz, acorda que «o custe das actividades derivadas desta resolución deberá afrontarse con contribucións voluntarias». Non impón unha porcentaxe do PIB.
A última estrofa do poema Malos tempos para a lírica de Bertolt Brecht di: «En min combaten/ o entusiasmo pola maceira en flor/ e o horror polos discursos do pintor de brocha gorda/ Pero só isto último/ me impulsa a escribir». Hoxe contemplamos, incrédulos e con arrepío, un mundo infestado de guerras con superávit de líderes de brocha gorda. En vez de valorarmos a calma, quietude e sosego de admirar unha maceira en flor, escoitamos, aterrados, a orde de investir o 5 % do PIB en armas; así, a brocha gorda. Malos tempos para a lírica.