Diadas, referendo e Historia


A Francia da revolución construíu despois de 1789 o primeiro Estado identificado coa nación. Unha idea que a marea revolucionaria estendeu por todo o continente e aínda por grande parte do mundo. Nas Illas Británicas seguiron un camiño diferente, e máis precoz, ao abeiro da monarquía e do imperio colonial. Tanto no Reino Unido como na República Francesa o liberalismo primeiro e a democracia despois foron o sistema de goberno representativo da nación de cidadáns. Pero hai moitas diferenzas entre ambos. Por exemplo, aínda hoxe se ve que para o Reino Unido a nación é o mercado mentres para Francia o mercado é a nación. De aí o diferente comportamento co euro e a Unión Europea. O nacionalismo español (os nacionalismos peninsulares en xeral) sempre se quixo francés: aí o diferente comportamento de España con Cataluña e do Reino Unido con Escocia.

A identificación entre nación e Estado é un erro frecuente do nacionalismo de raíz francesa, pois esa identificación non sempre resulta posible. O nacionalismo español comparte ese erro pero co agravante de que aquí a revolución liberal na versión francesa foi sucesivamente freada, a última vez en 1939, e os vellos reinos, identidades e culturas aspirantes a nacións mantiveron un vigor non menor que os das catro nacións das Illas Británicas. Neste punto topamos co presente. A proposta de referendo impulsada polo Parlamento catalán, sobre a idea do dereito a decidir, está xerando un neonacionalismo español no que a nación orgánica, identificada co Estado e historicista en grao sumo, é ben diferente da nación liberal-revolucionaria definida pola vontade colectiva, sexa na versión inglesa do século XVII (pacto) ou na francesa do XVIII (uniformización). Nestoutra versión, a nación é preexistente, inmutable, derivada dunha especie de lei xenética social; definida pola historia entendida como unha condena. A Historia é un coñecemento que axuda a interpretar as razóns das mudanzas e das permanencias pero que noutra versión serve para construír nacións, a través de míticos relatos colectivos nos programas de estudos de bacharelato.

O outro grande argumento deste neonacionalismo español é a intocable lei constitucional que supostamente confirma a indisolubilidade e a indivisibilidade do Estado. Nótase que a Constitución de 1978 é anterior á lei de divorcio. Estase revisando de feito o nacionalismo español da Transición, xurdido dunha concepción aritmeticamente franquista e da oposición democrática: por iso fala de nacionalidades e por iso recoñece singularmente a historia daquelas cun Estatuto de autonomía plebiscitado na República. Galicia, Cataluña e o País Vasco pasaron a ser coñecidas por iso como nacionalidades históricas. Neste punto, topamos con nós mesmos. Desta deboura que comeza na Diada de mañá, continúa co referendo escocés do 18 e o -en interesada vulgata mediática-desafío catalán para un referendo de novembro, sairá algo. Aínda non sabemos que. Iso será a Historia. O País Vasco estará aí. E Galicia, a outra nacionalidade constitucional ¿que será dela? ¿Que valedores terá?

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
21 votos

Diadas, referendo e Historia