Un Papá Noel da montaña lucense

LEMOS

Unha asociación cultural de Santiago reivindica a figura do Apalpador, un personaxe mítico do Nadal propio da tradición oral das serras courelá e ancaresa

03 dic 2008 . Actualizado a las 10:45 h.

Un personaxe esquecido do folclore da montaña lucense está a ser promovido como símbolo representativo das festas de Nadal en Galicia nun lugar afastado da súa terra de orixe. A asociación cultural compostelá A Gentalha do Pichel editou recentemente un folleto coa intención de popularizar a figura do Apalpador, un ser mítico que, segundo a tradición oral do Courel e dos Ancares, visitaba aos nenos na última noite do ano para deixarlles como obsequio unha presada de castañas quentes.

A iniciativa da referida asociación baseáse nun traballo realizado polo investigador José André López Gonçález e publicado en Internet no 2006, no Portal Galego da Lingua. Este estudo menciona varios testemuños recollidos nos anos 1988 e 1994 entre veciños de idade avanzada das localidades do Courel, Os Ancares e o val do Lóuzara sobre as tradicións de Nadal propias destas zonas. Segundo recordaban estas persoas, aos nenos destas localidades contábaselle antano a historia do Apalpador, un personaxe de grande estatura, vestido cun casaco remendado, que fumaba en pipa e usaba boina. Durante o ano vivía nas devesas, dedicado a fabricar carbón e alimentándose de bagas silvestres e cazando xabarís. Na noite do 31 de decembro entraba nas casas e apalpaba as barrigas dos nenos -de aí ven evidentemente o seu nome- para ver se pasaban fame ou se estaban fartos. En caso de que os encontrase ben alimentados, dicíalles: «Así, así esteas todo o ano».

O estudo de José André López menciona unha cantiga relacionada con este personaxe mítico que, segundo indica, foi recollida de boca dunha veciña de Romeor do Courel en decembro de 1994. Esta cantiga cantábase ao parecer aos nenos cando non podían dormir debido á excitación causada pola próxima chegada do Apalpador: «Vaite logo meu ninín (ou niniña),/ marcha agora prá camiña/ que vai vir o Apalpador/ a palparche a barriguiña».