En certa ocasión un coñecido meu mandou facer unha buceta, unha embarcación tradicional da Costa da Morte, e púxolle por nome Fosca, que tanto podía ser por algunha cualidade como por algún mérito que se lle supoñía á lancha. As embarcacións, tamén nestes mares do norte da provincia, soen levar nomes en honor dalgunha muller da familia, pero aquel só se aproximaba ó que todos lle tíñamos por alcume, os Foscos, que se citaba en connotacións negativas. Nalgunha ocasión procurei sonsacarlle con indirectas se se trataba dun xeito de desagravio familiar, de maneira que o tal nome, repetido ata a saciedade, perdese a connotación negativa. Non me aclarou nada.
Acordoume esta anécdota camiñando por unha aldea de Guntín, onde os propietarios dunha antiga casa reformada e acondicionada ós usos modernos, esculpiron, nalgunhas xambas e linteis, unhas aves semellantes a galos e galiñas. Non hai que ser moi entendido para saber que é obra de poucos anos atrás, pero ¿por que?. A camiñada lévanos ata ese santuario romano dedicado a Cibeles (o máis probable) que hai en santa Eulalia de Bóveda, xusto a carón da igrexa e que se decora con multitude de aves pintadas antes do cristianismo. Xa supoñemos de onde lles saíu a inspiración.
Asemade, calquera visitante de Arteixo poderá observar que nos hórreos de ladrillo e cemento que non teñen máis de trinta anos de antigüidade, hai figuras decorativas con aves. Neste caso, a inspiración dos artistas populares puido saír da igrexa parroquial de Oseiro, que amosa unhas pombas no lintel da fachada, ou das lendas de castros como o de Lañas, onde se di que mora unha galiña con sete pitos de ouro. Tamén aquí supoñemos de onde arranca a inspiración dos albaneis construtores de hórreos. E afirmamos que as formas modernas chantan as súas raíces no pasado, e nunha tradición que, aínda que perdese o seu primitivo significado, segue sendo un referente. Pode que con outros materiais e con outro trazo, pero as formas de evocación transmítense de xeración en xeración, e seguramente o paisano que gravou esas figuras na pedra, ou as pintou nos ladrillos dun hórreo, non vai dicir que se inspirou nun monumento determinado ou na simboloxía que aquel tivese, senón que é costume, que xa seu pai ou seu avó o fixera noutra época e deles herdou este gusto. Por iso tamén me convencía de que a Fosca e os Foscos non eran nomes gratuítos, senón que dalgún sitio viñan, como non o era o dos Tomases, senón porque houbera un Tomás na familia, cando tal nome era único na parroquia; só que neste caso, o nome semella un capricho para esconxurar o alcume.
Pero hai uns días, souben dun neto do propietario daquela embarcación, que acaba de bautizar á súa filla e púxolle precisamente Fosca por nome -Fosca Antía, e o de Antía era para disimular, como o Xoán de Froilanciño-, nestes tempos en que tanto abundan os nomes raros e con sons, significados e ata grafías foráneas; e cóntanos que non lle puxera tal pola buceta do avó, como supoñiamos, senón por unha antepasada súa que nacera o 6 de febreiro do 1812, cando era costume poñerlle ós recéns o nome dun dos santos do día; facendo que, unha vez máis, un nome perdido, que só ficaba na memoria convertido en alcume, fose recuperado.
Só é de agardar que os amiguiños da cativa non lle chamen o nome con retintín.