No ano 1868 produciuse en España a revolución coñecida como A Gloriosa, que acabou co reinado de Isabel II; seis anos despois tivo lugar a Restauración, que puxo a Alfonso XII no trono. Cando en xaneiro de 1875 o novo rei entraba en Madrid entre a aclamación popular, fixouse nun vello que se desgañitaba berrando con entusiasmo. «Mucho grita usted». Díxolle, agradecido, o monarca; e o vello respondeulle: «¡Pues si viera cómo gritaba cuando echamos a su madre?!»
A anécdota explica moi ben o pouco que valen as conviccións nalgunha xente, que vai e vén como a faba na ola e pasa, por exemplo, da paixón republicana ao fervor monárquico; pero non era o caso dos masóns de Ferrol, capitaneados por Francisco Suárez García, alcalde no 1869 e autor da coñecida novela Grandal. Os masóns ferroláns formaban un grupo heteroxéneo de comerciantes, militares, médicos, avogados e empregados, para os que -dicíano eles- as palabras patria, liberdade, democracia e república eran sinónimas. Por eso, a noite do 8 de agosto de 1881 a loxia botaba fume. O día seguinte chegarían a Ferrol os reis Alfonso XII e María Cristina, e todo estaba disposto para un novo levantamento en Cádiz, Cartagena, Barcelona, Bilbao e Ferrol, que non chegou a producirse. A cidade, claramente republicana -tamén o dicían eles-, recibiría os reis cuns festexos tan artificiosos coma os decorados dun teatro.
Foi entón cando un levantino, subalterno da Armada, ofreceuse a sacrificarse por España e pola república, asasinando o rei e pagando o crime coa propia vida. O verdadeiramente incrible é o relato que o aspirante a rexicida fixo do plan para garantir a morte do monarca: mostrou unha navalla albaceteña, con folla das que chaman de língoa de vaca, de catro dedos de ancho, e dixo que a revolvería vinte veces no cadavre dun gato podre e en excrementos de quince días, e logo ¡ao ventre real! Ao día seguinte o rei morrería de peritonite, e unha semana despois volvería a república.
Os presentes quedaron horrorizados e petrificados. O primeiro en reaxir foi o médico Santiago de la Iglesia, que dixo: «Hermanos, como hombre de bien, como caballero, como médico, no puedo permanecer aquí; soy republicano y masón, pero no asesino». Con el largaron todos.
Confeso que cando García-Sabell me contou este feito, hai vinte anos, non acabei de crer o do gato e o excremento; pero moito despois, ao ler nun libro de Natalio Rivas a transcrición dos folios manuscritos por Santiago de la Iglesia sobre aquela reunión, comprobei a súa veracidade e que, unha vez máis, a realidade superaba a ficción.
Tampouco crin moito a Xosé Díaz Dopico cando nun dos seus libros dixo que despois de ser derrubado o cemiterio de Canido, era doado atopar cachiños de osos entre a pedra miúda que se empregaba na construción e arranxo das estradas e pistas de Narón; e de novo teño que recoñecer o meu erro porque na praza das Angustias hai un anaco de lápida, de considerabeis dimensións, no que aínda se le A LA? del SE?D. DOMI?QUE fallecio en?, que demostra o aproveitamento que se fixo das pedras sagradas en obras públicas.
Despois do éxito non sei se debo crer o que me contaron da viúva que saía do cemiterio andando para atrás. Preguntáronlle por que o facía, e explicouno: «O meu difunto dicíame que teño un cu que resucita os mortos, e non quero expoñerme».
siro@siroartista.com