Axeración dos que nos iniciamos no galeguismo polos anos sesenta do pasado século non sei moi ben como nos poderiamos definir. Epígonos da chamada xeración das Festas Minervais, os novos horizontes que se nos ofrecían eran xa moi diversos, como diferentes eran tamén as correntes políticas que os alimentaban dende a clandestinidade. Quizais se podería falar dunha xeración galeguista de transición, plural e aberta a múltiples opcións, pero que a pesar de todo iso si tiña algo en común: o Diccionario Galego-Castelán de Xosé Luís Franco Grande editado por Galaxia en 1968. Ben é certo que existía desde había dez anos o dicionario de Don Eladio, pero era caro, en tres tomos, que moi poucos de nós posuïamos. Por iso, a chegada do «Franco Grande», nun formato moito máis asequible, fixo posible que o noso galego escrito, inzado de erros e voluntarismos, tivese desde aquela unha fonte indispensable e segura na que todos bebiamos. Foi o amigo fiel das nosas primeiras incursións na escrita en galego e o que nos acompañou durante moitos anos nesa xamais rematada tarefa. O que eu tiña morreu de vello, coas súas follas soltas e gastadas de tanto procurar nelas o termo máis axustado ou a verba máis acaída e fermosa.
Esa foi a primeira referencia que tiven de Franco Grande. Despois, cando entrei na RAG, puiden xa coñecelo como amigo e compañeiro. Home, cunha aparencia tímida e reservada, amosábase despois como unha persoa apaixonada e afectuosa, de criterios sempre intelixentes e certeiros. Intransixente cos argalleiros, non toleraba tampouco os discursos ampulosos e interminables e todo o que supuxese «pompa e circunstancia». Gustaba do serio e do concreto. Eu diría que era unha persoa «cabal», adxectivo tan pouco empregado… quizais, porque hoxe hai moi poucos aos que se lles podería aplicar. A súa obra de poesía, ensaio e, sobre todo, de colaboracións xornalística, supoñen un testemuño indispensable para entender os tempos que lle tocou vivir, pola clarividencia dos xuízos e a sinceridade das súas conviccións. Non se casaba con ninguén, pero sabía manter a lealdade para os que significaron moito na súa traxectoria vital e, sobre todo, teimaba con paixón e firmeza, por devolverlle aos feitos a súa auténtica realidade histórica.
Os teus amigos non te podemos acompañar no teu derradeiro traxecto. Estes días ingratos que nos manteñen pechados nas casas non nos deixan amosar a calor do noso afecto aos teus achegados nin compartir a dor polo teu adeus. Por iso, nun acto moi persoal e íntimo na túa memoria, comecei a reler de novo Os anos escuros: «Cheguei a Compostela no outono de 1954». Chegaches… e xa non te fuches.
Francisco Díaz-Fierros Viqueira é académico de número da Real Academia Galega