Saudade de Andrés do Barro

Cúmprense mañá vinte e cinco anos da prematura morte do xenial músico ferrolán, pioneiro en levar o galego á canción lixeira e triunfar en España


Se o Andrés me puidese escoitar, diríalle que logo de vinte e cinco anos a súa arte está viva, vital: hai meses unha neta música díxome que estaba a ensaiar Teño saudade «por fóra do conservatorio». Dúas xeracións atrás da nosa, as súas cancións galegas pertencen ao pobo. O tren dobarriano é un himno nacional. As cantigas do Andrés son de todos, mesmo que el (coma o Vicente Araguas) fose da burguesía militar de dentro de portas nun Ferrol que se erguía polas mañás cos gritos agudos de «¿Quen quere leite?» e «¡Peóns pr?os ghatos!». O galego penetraba na cidadela desde fóra de portas ou viña «da outra banda» (Xoán Rubia xa o traía de Mugardos). Por osmose foinos penetrando.

Non lembro se coñecín o Andrés en San Martiño do Porto, onde eu exercía de acólito, ou xa na praza de España ferrolá, cando os Lapique do Barro e os Araguas Álvarez viñeron vivir na casa da Mariña (en 1958 segundo o memorioso Vicente). E sempre fomos amigos: se eu sabía a misa en latín, el non fixo nada notorio ata que alguén lle ensinou a tocar a guitarra. Daquela seguimos sendo compañeiros de praia e praza, malia que o Andresiño nos mirase aos demais con algo de pena pois o noso era competir no físico, con violencia, en canto el encantaba cativas.

Pena non poderlle comunicar que o Antón Seoane (ferrolán, fillo dun coronel de Infantería) escolleu Rapaciña e Teño saudade para un disco magno. As mulleres mandaron na vida dese mozo frouxo, de beizo inferior caído. Unha, a criada Cipriana, valeulle para saber que os galegos auténticos non falaban coma os señoritos; outras inspiraríanlle éxitos coma Corpiño xeitoso. Unha parece a causa da súa perdición; outra foi quen o recolleu ao final, cando o Gayoso lle deu a derradeira oportunidade na TVG. Antonio D. Olano -aguda lingua- chegoulle a chamar O Lexionario ao coitado, porque era «o noivo da morte».

E morreu, desfeitiño; e Galicia perdeu un dos mellores artistas da súa historia. Nonito Pereira proclama: «Catro discos de ouro cantando en galego: iso non o fixo ninguén que non cantase en castelán», porque España (Madrid e provincias) é así.

Madrid. Alí nos reencontramos. Leveino a cantar no meu colexio maior; pasou connosco a fin de semana e, cando volvía á rúa áspera, sentenciou: «Os universitarios sodes a única xente que pode usar a cama para pensar». Mais el tamén pensaba: logo do seu primeiro disco houbo conciliábulo e concluíuse que o camiño dos Voces Ceibes non levaba ao principal, a «botar de Galicia ao Manolo Escobar». O Manuel (Marcof) Lasén teimou na viraxe lírica, e non por irmán, fillo e neto de homes con estrelas no uniforme verde.

Tiramos coa metade das letras do Cancioneiro. Mais ninguén se confunda: no Do Barro non influíron uniformes da Garda Civil nin da Mariña. No verán do 68 (na cafetería La Suíza, fronte ao Casino de Ferrol) deixoullo claro ao amigo Araguas; e o Vicente volveu á loita en Santiago cunha mensaxe de concordia entre cantantes. Vistas as fichas que nos fixo a Brigada Social, se cadra as cancións do Andrés eran as que cantaban as fillas dos polis.

Rapazas e mulleres toleaban polo falar mainiño, a timidez, a sinxeleza do artista. Pero é mentira que Pilar Franco (en cuxa papada eu fincaba a bandexa cando o crego lle daba a comuñón) o promocionase. Non, Pilar era unha veciña que louqueou co Andrés; como toda España: velaí O tren que me leva, documental do Anxo Fernández no que falan os grandes críticos do pop; velaí a serie Do Paraninfo ás top lists do Suso Iglesias, no que falamos os involucrados nun movemento que (digan o que digan os sofistas políticos) alguén entorpecería.

O Andrés estaba por cima do franquismo. Foi un facho da burguesía galeguista que soubo vender luz suave e saudosa desde España ao Brasil: as súas composicións estiveron nas bocas de Julio Iglesias e Roberto Carlos. Mais, como explica o Xosé Manuel (Cuqui) Silva, a autodestrución gobernaba no íntimo do Andrés. Por iso é obriga de todos salvarmos o que del ficou: a canción non é arte que sufra co plaxio. Por contra, pode gañar interpretándoa, está feita para imitar... Carísimo Andrés: de aquí a outros vinte e cinco anos, outra xeración a cantarte.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
20 votos

Saudade de Andrés do Barro