Un inesperado engadido onomástico


OConcello de Zas conta con catro parroquias nomeadas polo seu haxiotopónimo (nome de lugar orixinado polo nome dun santo ou dunha santa): San Martiño de Meanos, Santo Adrián de Castro, San Cremenzo de Pazos e Santa Sía de Roma. A sorpresa desta última é que a Roma que acompaña o nome da patroa parroquial non é un topónimo propiamente galego, coma outros tres existentes en Galicia (nomes de aldeas en Abadín e en Barbadás, dun castro en Ponteceso), que seica teñen orixe xermánica, senón simplemente un complemento que se lle engadiu á santa titular da parroquia a finais do séc. XVI. Esta é a principal novidade que presentamos, Evaristo Domínguez e mais eu, na nosa colaboración mensual na sección Zas polo miúdo (www.concellodezas.org), onde damos unha explicación máis ampla e tamén falamos do retablo barroco de pedra da igrexa.

Desde o ano 1132 ó 1570, en documentos en latín e mais en galego, a parroquia cítase só co nome da santa a secas (Sancta Caecilia e Santa Cezía). Unicamente aparece nunha ocasión acompañada dun engadido, que non é outro que o indicativo da súa comarca: «Santa Çeçya de Soneyra».

É no último terzo do séc. XVI cando aparece a freguesía nos documentos -xa en castelán- co complemento «de Roma»: Santa Cecilia de Roma (1570), Santa Sía de Roma (1574), Santa Zezilia de Roma (1575), Santa Cía de Roma (1591), Santa Zeçía de Roma (1592). A partir destas datas sempre aparecerá co engadido. Obsérvese, ademais, que a forma reducida e seseante de Santa Sía xa se rexistraba daquela.

Cando e por que se produciu este cambio? A nosa opinión é que este engadido foi ordenado por unha autoridade eclesiástica, seguramente o propio arcebispo de Santiago, o castelán Gaspar de Zúñiga, un dos prelados españois que asistira ó Concilio de Trento (1545-1563), no que se acordara, entre outras cousas, impulsar o culto á Virxe e ós santos.

Arcebispo compostelán

O engadido «de Roma» para Santa Sía coincide no tempo coa substitución de nomes de parroquias considerados feos ou irreverentes (Santa María de Malos, Santa María de Perros -este en Brión- e San Mamed de Canes) por Los Ángeles, nos tres casos: Santa María de Los Ángeles, e San Mamed de Los Ángeles. Para o filólogo Antón Palacio (Universidade de Vigo), foi o arcebispo compostelán citado quen ordenaría estes cambios.

No caso da nosa parroquia nada tivo que ver a estética do nome, pero seguramente o espírito reformista tridentino que traía o arcebispo compostelán levouno a pensar que a freguesía estaba «coxa» con só o nome da santa a secas, sen a compaña dun «apelido» referencial coma as outras. Castelán como era, tampouco lle había de gustar ese xa popular Santa Sía.

Para que non houbese dúbidas de que a patroa formaba parte do santoral católico, ordenaría primeiro restaurar a forma plena (Cecilia, coincidente coa castelá) e logo engadirlle o complemento «de Roma» para que quedase identificada coa mártir romana do século III, a futura patroa da música, pois houbera outras co mesmo nome (unha das africanas). En suma, que esta Roma que acompaña o haxiotopónimo de Santa Sía é a mesmísima cidade de Roma (Italia), daquela capital dos Estados Pontificios.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
20 votos
Comentarios

Un inesperado engadido onomástico