«A Costa da Morte é lugar de acción»

Escribir algo que se vaia ler, e ler moito, non está case nunca só na man de quen escribe. Pero escribir algo «honesto» e probar sorte si, e iso foi o que fixo a lucense Nerea Pallares con Punto de araña, Premio García Barros 2025, obra xa publicada en galego e castelán, merecedora do Follas Novas, traducida ao catalán e, en tempos vindeiros ao inglés, francés, italiano, grego, alemán, portugués e holandés. Así o adiantou este sábado no festival Vimianzo M.O.L.A. e iso supón que a todos eses lugares chegará o universo Camariñas do que se empapou para documentarse e no que ela sitúa esta súa obra asentada na relación entre o tecido e a linguaxe. Non concibía, dixo, outro tecido que non fose o encaixe. Noutra capa do libro está o sostén do mundo, as mulleres. Motivadas por un feito tráxico (a min non me matan unha filla en balde, ben o sabe Dios), esas palilleiras deciden parar, colgan o labor o día do Carme para reclamar a súa voz.

E se elas, as mulleres, en verdade parasen? É a pregunta que cruza toda a obra, que precisamente levaba por título provisional Se o tecido cesa. Non se deixou de palillar no castelo vimiancés mentres Nerea falaba, e así dixo vivir con ledicia e sorpresa toda esta tremenda acollida da súa novela debut logo de dous libros de relatos previos, Sidecar e Los ritos mudos. Espazos, costumes, oralidade, toponimia, a paisaxe como personaxe... todo iso está en Lita, Xela, Catuxa ou Cruz, as mulleres desta novela coral que, xunto con Ari e outras, son «todas as mulleres», «as grandes ausentes», as que por unha vez se preguntan que queren. Elas. Non hai realidade máis real e, fronte a iso, a deidade, o fantástico de tres vellas, tres arañas tecedoras que veñen de atrás e que lle poñen fin a iso de «coser e calar». E logo dunha obra con este éxito que? Pallares teno claro: «Seguir escribindo».

É a Costa da Morte territorio de inspiración e creación. Río Grande, o novo de Alberto Lema (Bamiro, Vimianzo), así o acreditou tamén, neste caso en conversa con Rosalía Fernández Rial, carballesa-muxiá, filla de vimiancés de Bamiro, e igualmente cunha obra marcada por esta terra: «Onde máis escribo é en Muxía, o mar está en todo o que fago». Lema volveu o sábado a unha fortaleza que foi espazo do seu primeiro recital, no inicio dos 90, e fíxoo para presentar o seu retorno á poesía, un ollar poético «que non sempre ten que portar boas noticias», que ás veces é áspero e proe, e que Rosalía cultiva na vida sexa como docente, música, narradora ou creadora de textos teatrais para a adolescencia, caso de Fóra de Campo, premio Vidal Bolaño 2024 e libro que levaba ao Vimianzo M.O.L.A. Porque poesía pode ser, só, «atoparnos». Ter vontade artística, ser lucecús na globalización. As redes e os seus perigos, o control sobre as rapazas, a identidade ou a sororidade, a rede tecida en conxunto e máis necesaria ca nunca, están nesta obra da autora. Liñas, as dun escritor e as do outro, que deron pé a reflexionar sobre avances e retrocesos sociais, compromiso, «literatura como acto de resistencia» ou lingua galega. Que este idioma xa non sexa o máis falado en Galicia foi unha das pulsións que levou a Lema a este libro. Revertelo é cuestión de «vontade», conciencia «e non votar pola nosa extinción». Cun 83 % da súa poboación co galego como lingua habitual, a Costa da Morte é «reserva, refuxio, lugar de acción», manifestou Rosalía.

O local universal

A idea do local universal impregnou asemade a derradeira xornada do segundo Vimianzo M.O.L.A., onte, un domingo que ao peche desta edición andaba a rematar con memoria, e memoria histórica, a cargo de Montse Fajardo, Luís Lamela e Luís Sánchez. Antes, o fisterrán Manuel Canosa Trillo presentara o seu Lope Sánchez de Moscoso, un vizconde no tempo de Enrique IV de Castela, e o vimiancés José Pardiñas Alvite asinara exemplares de En vísperas de nada, ensaio do rural, tributo ás súas xentes, ao humilde, aos valores. «Nunca mellor sitio para este libro que a casa dos Moscoso», dixo Manuel. Se Lope foi un farsante ou en verdade vizconde de Finisterre, agora os asistentes xa o poden saber, mais cómpre ler esta extensa e documentada obra que se centra en dous anos dubidosos deste home (1473-1475) do que ningunha evidencia arqueolóxica hai do seu enterramento. Si hai firma documentada como vizconde, precisamente, neste castelo soneirán.

Ao rural e á súa idiosincrasia mira tamén precisamente Os tres nomes da Sartegua, o novo de Alberto Mancebo, saído á rúa hai uns días con Xerais. Vimianzo é onde se desenvolve a ficción e Vimianzo, terra do autor, foi a primeira presentación pública da novela. «Quería falar do meu concello, escribir unha historia rural, e unha historia que nos interpelase a todos, que incluíse ademais a nosa oralidade, a nosa fala [un personaxe máis]», contoulle o xornalista a Ana Gayoso, a comunicadora que tamén se recoñeceu vimiancesa de corazón e que lle tirou do fío.

Xuntos foron dando cadra desta publicación que transcorre con Elisardo, Valentín e Ramón no centro. Nunha aldea, Cadullo, na que renden culto católico, senón á Sartegua, un ser dotado de poder: «Non é novela fantástica, quero dicilo, os problemas destes homes son moi reais», dixo Alberto. Moitos veñen dos silencios, da incapacidade comunicativa. Algo que non quede por dicir: «Temos moita sorte con este Vimianzo M.O.L.A., non hai algo así en todos os lados», afirmou.

---

---

---