Centenario da Irmandade da Fala mindoniense

En outubro do 1917 constituiuse a irmandade no Salón Teatro do Casino


Segundo a crónica de El Noroeste (26.10.1917) o elocuente discurso pronunciado por Lois Peña Novo en representación da Irmandade da Fala da Coruña, xunto á aplaudida actuación do coro Cántigas da Terra na homenaxe a Pascual Veiga, que tivo lugar en Mondoñedo na mañá do día 23 de outubro de 1917, provocou que se constituíse «con gran entusiasmo» a Irmandade da Fala do Mondoñedo. Tal suceso debeu acontecer o propio día 23 ou o 24 de outubro de 1917. A directiva quedou composta da seguinte maneira: Eduardo Lence Santar e Guitián, concelleiro primeiro, Dodolino Trigo Paz, concelleiro segundo, Antonio Maseda Bouso, secretario, José Mª Rego González, vicesecretario, Jorge González-Redondo e Serrano, tesoureiro, e como vocais José Polo Folgueira, José Ramón López Díaz e Antonio Ferreiro Lamas. Emilio X. Ínsua, en A Nosa Terra é Nosa. A xeira das Irmandades da Fala 1916-1931 (2016), engade aos nomes xa citados o do mozo Enrique Batán. El Progreso do día 27 remarca a influencia decisiva de Peña Novo, «enxebre e popular galeguista», e engade que a reunión fundacional tivo lugar no Salón Teatro do Casino. Outros xornais informan sobre o asunto en parecidos termos, remarcando que a nova entidade conta con numerosos socios.

Eduardo Lence Santar era cronista oficial e arquiveiro municipal, etnógrafo, poeta e historiador, autor de numerosos artigos e publicacións sobre a historia tanto local como da antiga provincia de Mondoñedo. Dodolino Trigo Paz era agrimensor, fora director de El Reparador, fundador e director de La Voz de Mondoñedo, administrador da Sociedad Electricista Mindoniense e naquel momento membro da corporación municipal. Antonio Maseda Bouso, avogado e licenciado en Filosofía e Letras. Foi rexistrador da propiedade e empresario, presidente da Sociedade de Obreiros Católicos e da Federación de Sindicatos Agrícolas Católicos. Dirixiu as revistas Acción Social e Galicia Social Agraria. Desempeñou cargos de relevo na administración do réxime franquista. José Mª Rego González, industrial, propietario de La Competidora Universal, a canteira de mármore de Sasdónigas. Delegado en Mondoñedo de Mutua Española de Seguros Agropecuarios. Directivo das sociedades deportivas Mondoñedo Foot-Ball Club, creada en 1925, e Mondoñedo F. C. Membro destacado de Unión Patriótica, o partido único de Primo de Rivera, concelleiro e deputado provincial, adxunto na xestora municipal posterior ao golpe de 1936.

Jorge González-Redondo e Serrano, propietario e comerciante. Presidente da Asociación Juventud Tradicionalista en 1912, líder local de Unión Patriótica e director do seu órgano de propaganda, Renovación. Alcalde de Mondoñedo na ditadura de Primo de Rivera e primeiro alcalde de Mondoñedo nomeado pola autoridade militar tras a destitución da corporación republicana en 1936. Tamén foi concelleiro e deputado provincial en diversas etapas. José Polo Folgueira, xastre. Presidente da Asociación Juventud Carlista de Mondoñedo en 1907. Primeiro director de El Cruzado. Foi representante en Mondoñedo a mediados dos anos 20 da sociedade bonaerense Mondoñedo y Distritos e xestor dos fondos que estes enviaron desde a Arxentina para a construción dunhas Escolas Graduadas ou para a colocación das placas nas tumbas de Veiga e Leiras en 1925 e das que se colocaron nas rúas que levan os nomes destes destacados mindonienses en 1930. Concelleiro na década dos 20 e xefe local dos requetés Boinas Rojas entre 1936-1939. José Ramón López Díaz e Antonio Ferreiro Lamas, ambos comerciantes, e Enrique Batán, poeta e prosista do que descoñecemos máis datos biográficos.

Burguesía local

Pode chamar a atención que, a pesar do ideario fundacional das Irmandades en defensa da lingua e da autonomía política de Galicia, aparezan nesta primeira directiva da sección mindoniense nomes destacados das familias da burguesía local, a maioría vinculados ideoloxicamente ao conservadorismo e aos movementos agraristas de adscrición católica. O devir político de moitos destes homes, implicándose activamente nos períodos totalitarios de Primo de Rivera e Franco confirma o antedito. Mais tamén é certo que algúns, en coherencia coas súas conviccións carlistas, propugnaban con certo convencemento a reivindicación dos dereitos históricos e identificadores (forais, territoriais, lingüísticos) dos pobos. Lence, asinante do Manifesto da Asemblea Nazonalista de Lugo celebrada en novembro de 1918, usou a lingua galega só para a súas esporádicas creacións poéticas e en artigos de contido etno-folklórico. Batán, poeta e prosista, tamén publicou en galego varios poemas e artigos en

A Nosa Terra

entre 1919 e 1920, e en 1929 en

El Compostelano.

Nun artigo titulado

En Mondoñedo como onde queira

publicado no nº 112 de

A Nosa Terra

di: «Os xornaes

Acción Social

e

Mondoñedo

rifan coa

Voz de Mondoñedo

qu’é un xenio: y-a

Voz

polo seu lado tampouco cala, inda qu’é sola fai ela mas barullo que trinta saca-moas xuntos». Outro mindoniense, Antonio Noriega Varela, residía entón en Trasalba, formou parte do equipo promotor da Irmandade da Fala de Ourense, fundada o 14 de novembro de 1916. Porén, axiña se desmarcou e incluso criticou con dureza a organización á que denominaba “Irmanciños de la Tala” por estar el en contra da estandarización e normativización da lingua que pretendían as Irmandades. A Irmandade da Fala de Mondoñedo non tivo, ou non nos consta, apenas actividade como tal organización. Só Lence, como queda dito, tivo participación nalgún acto. Habería que agardar ata a época da II República para que os mozos Cunqueiro, Jácome, Vidarte, Aguiar e outros, xa desde a órbita do Partido Galeguista, exercesen de meritorios herdeiros dos irmandados en 1917.

*A. Reigosa, cronista oficial de Mondoñedo.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
1 votos
Comentarios

Centenario da Irmandade da Fala mindoniense