El Trad Fest ofrece en Santiago doce horas de espectáculo folk

a. c. SANTIAGO

AL SOL

Baiuca culminará en A Quintana el festival que hace una lectura actual de la tradición musical gallega

09 sep 2025 . Actualizado a las 10:09 h.

Una docena de propuestas musicales de raíz gallega y celta con reinterpretación contemporánea ofrece este domingo, desde media mañana hasta bien entrada la noche, el Compostela Trad Fest en tres emplazamientos principales del casco histórico, con acceso libre y gratuito: A Quintana, Bonaval y Mazarelos. El fin de fiesta lo ponen Tres Pesos y, a partir de las 22.30, Baiuca, en A Quintana.

Santiago es una fiesta absolutamente trad a la que se sumó hasta la Banda Municipal de Música guiada por su director, Casiano Mouriño, con un repertorio del cancionero tradicional con arreglos para la ocasión del gaiteiro e investigador Pedro Lamas, en algunos casos con el apoyo de Roberto Somoza. Una docena de piezas, algunas acompañadas por el propio Lamas (a la gaita, con ocarina o trompeta) y otras interpretadas por Mercedes Rodríguez, cantareira y pandeireteira de larga trayectoria con Leilía, dieron cuenta del rico patrimonio oral que se guarda en muchas aldeas. Porque esta «é música das aldeas, recollida por cantareiras como Merche Rodríguez», dijo Lamas. Especialmente aplaudida fue la interpretación a la trompeta de la melodía de un chiflo de los que anunciaban la llegada del afilador, el paragüero o el capador (en este caso de un capador), registrada en los años 50 en Ourense por el musicólogo estadounidense Alan Lomax.

La pieza abrió la compilación española de Lomax que publicó Columbia en 1955 y Miles Davis la incluiría posteriormente en un disco en 1960, según relató Lamas ante un público que sobrellevó como pudo —algunos cubriéndose lateralmente con los programas de mano, incluso hubo quien tiró de paraguas de bolsillo— el sol que inundaba A Quintana y que alguna pequeña brisa ayudó a suavizar.

En A Quintana es difícil librarse del sol cuando pega de lleno, pero en Mazarelos, quien más quien menos buscó las sombras en las esquinas de la plaza para seguir la foliada de Pesdelán desde la una y la actuación posterior de los cangueses Mediarea, recién llegados de Gijón con su energía y frescura intactas tras actuar allí anteayer. Pero ni la foliada de los primeros ni el ritmo de los segundos era para quedarse parados, y parte del público tomó igualmente el soleado centro de la plaza para marcarse más de una muiñeira, o lo que tocase. Con Pesdelán, un grupo que tiene en su esencia la motivación del espíritu participativo, hubo quienes incluso hicieron improvisadas parejas entre el público. Niños, adultos y mayores se unieron a los corros, aunque también hubo piezas más sosegadas, incluso con Mediarea. Fran Pérez fue uno de los asistentes que no perdió ocasión de demostrar que le va el baile gallego. El año pasado solo pudo disfrutar de parte del Trad Fest, pero quedó prendado y este año llegó dispuesto a pasar por todos sus escenarios: «Hai unha oferta xenial na cidade, é un pracer encher as rúas con tanta música». También disfrutaron en Mazarelos Xosé Lois Cortés y Mari, un matrimonio de Monforte que pasa unos días en Pontevedra y que decidió pasar la jornada en Santiago solo para vivir el Trad Fest.

Las occitanas Cocanha cerraron el programa de Mazarelos por la tarde, donde se celebró durante todo el día la Feira de Artesanía e Música. Este dúo dedicado a la recuperación de canciones tradicionales de los Pirineos y Languedoc también se ganó al público con su energía.

El Trad Fest está promovido por el Concello de Santiago y La Voz de Galicia, con el patrocinio de la Xunta a través de Agadic, y de la empresa Espina & Delfín.

Valentín García, Goretti Sanmartín, Antón Santamarina, Alba Cid e Mauro Sanín, no acto de apertura do festival no Museo do Pobo Galego
Valentín García, Goretti Sanmartín, Antón Santamarina, Alba Cid e Mauro Sanín, no acto de apertura do festival no Museo do Pobo Galego Xoán A. Soler

O festival homenaxea no Museo do Pobo a tradición da poesía popular galega

Antón Santamarina explicou como se realizou a recompilación do cancioneiro 

A tradición musical e a poesía popular dos cancioneiros, transmitida de xeración en xeración e personalizada polas cantareiras e pandeireteiras, forma parte da esencia do Trad Fest, e no festival celebrado onte quedou de manifesto con expresións tan destacadas como as que deixaron os grupos Tres Pesos, Faltriqueira, Chruinne, mesmo Baiuca na súa versión folktrónica. Máis aínda nesta edición, que coincide coa homenaxe ás cantareiras e á poesía popular oral decidida pola Real Academia Galega na conmemoración das Letras Galegas.

Con este motivo, o Trad Fest celebrou onte, por primeira vez na súa xa longa traxectoria, un acto institucional no auditorio do Museo do Pobo Galego, no que Antón Santamarina, lingüista, catedrático de filoloxía da USC e membro da RAG, en conversa coa poeta Alba Cid, puxo sobre a mesa a vitalidade da tradición musical popular de Galicia, enraizada nos cancioneiros que el mesmo investigou, facendo gravacións por todo o país, primeiro dende a súa perspectiva lingüística; e despois, a finais da década dos sesenta, interesándose pola música; dende 1978, traballando conxuntamente durante cinco anos coa musicóloga suíza Dorothé Schubart para crear a obra magna da especialidade, o «Cancioneiro popular galego», a máis ampla e rica recompilación de cantares tradicionais. Con anterioridade había cancioneiros, pero non unha «exploración sistemática en toda Galicia», explicou o profesor. Seiscentas cantareiras realizaron aportacións a esta investigación, que tivo multitude de informantes.

Santamarina remontouse á súa nenez en San Martiño de Suarna (A Fonsagrada) para detallar as súas primeiras lembranzas das cantigas que formaban o ambiente sonoro da súa familia. Tamén, como as cancións de Gardel, Miguel de Molina ou Imperio Argentina comezaron a suplantar a tradición popular de Galicia, «o país máis lírico do mundo», dixo citando a Cuevillas.

Esta charla con Antón Santamarina foi precedida dun acto de apertura do Trad Fest no que o secretario xeral de Política Lingüística da Xunta de Galicia, Valentín García, salientou a «sensibilidade» que demostra o festival ao implicarse nun acontecemento cultural como é a homenaxe ás cantareiras e á tradición oral, que constitúe «un inmenso patrimonio cultural».

Pola súa parte, a alcaldesa de Santiago, Goretti Sanmartín, dixo que «dende o Concello queremos favorecer sempre que a música tradicional teña o seu territorio», e expresou o seu desexo de que nun futuro non sexan precisos festivais específicos como o Trad Fest, porque estas músicas estean «en pé de igualdade coas manifestacións musicais de todas partes do mundo».