O galpón da Tumbona

O taller de Díaz Baliño na rúa das Hortas, 37


O pasado martes subín á Biblioteca da Cidade da Cultura. Acababa de abrirse ao público o fondo documental do artista e galeguista Camilo Díaz Baliño (Ferrol, 1889-Santiago, 1936), pai de Isaac Díaz Pardo. Consultei as fotografías orixinais que tamén, desde este mes, están accesibles na Rede, no magnífico portal Galiciana. Pero eu quería velas in situ.

E alí estaban. A historia gráfica atesourada durante décadas por Isaac. Xuntada primeiro no Instituto Galego de Información (ese edificio da memoria mutilada no alto de San Marcos), e un material cedido despois, para a súa clasificación, custodia e difusión, á Biblioteca de Galicia da Cidade da Cultura. Estaba diante de documentos únicos, dun dos arquivos máis importantes da memoria de Galicia do século XX. Entre eles, esta imaxe. O galpón da Tumbona en 1921.

A Tumbona é a casa de Camilo Díaz Baliño. Rúa das Hortas, 37. Onde nacería Isaac Díaz Pardo en 1920. Na horta posterior montárase este obradoiro de quen, en palabras de Luís Seoane, foi o máis importante escenógrafo de Galicia entre 1920 e o seu asasinato en agosto de 1936. (Hoxe, unha placa promovida polo Concello lembra no lugar estes feitos).

Chamábase a Tumbona polo argot da prostitución, pois no pasado seica pertencera ás que iniciaban ás meretrices no oficio. No edificio viviu a familia de Isaac toda a década dos 20 e inicios dos 30 (ata trasladárense á rúa Carretas). E por este taller pasou toda a intelectualidade galega de preguerra. Escribe Isaac, nun dos seus artigos publicados en La Voz no ano 2000: «Pola casa pasaron Castelao, Pedrayo, Picallo, Cabanillas, os Carré, Tafall, Bóveda, V. Casas, Valentín, Cotarelo... ademais dunha manchea de artistas, arquitectos, clérigos, frades, deáns e arcebispos».

A imaxe (que foi publicada hai anos nunha homenaxe a Isaac) reflicte unha típica xornada de traballo dos artistas. Nun letreiriño ao fondo, pendurado do teito, pode lerse «Trabajad en silencio». Pegado a esta foto, nun papel mecanoscrito, aparece este pé (pensamos que do propio Díaz Pardo): «No galpón que construíran na horta da Casa da Tumbona que servía de taller de escenografía. A fotografía é de 1921. O pai de Isaac, axeonllado, ten a Isaac no colo e sentada no chan a carón está a súa irmá Mercedes. En primeiro termo está Salvador, fillo de Xenaro, xastre e sacristán do Carmen de Abaixo, operario que traballou sempre con Camilo en Santiago».

En 1931 Ánxel Casal, acabado de chegar da Coruña, montaría aquí provisionalmente a imprenta e editorial Nós que logo fixaría no número 15 da rúa do Vilar. E neste galpón Camilo Díaz, que era delineante municipal dende 1927, faría tamén toda a propaganda do Estatuto de Autonomía do 36.

O documentalista Xosé Ramón Fandiño, que ten estudado a fondo a figura de pai (Camilo) e fillo (Isaac), afirma que «Camilo botou toda a súa vida, truncada aos 47 anos polo terror fascista, dedicada ao engrandecemento de Galicia». Este obradoiro nas Hortas, este galpón da Tumbona, é pois un dos nosos grandes espazos da memoria e a da autoestima colectivas.

editor@alvarellos.info

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
10 votos
Comentarios

O galpón da Tumbona