Monumento al tren de las castañas

Chelo Lago consuelo.lago@lavoz.es

PONTEVEDRA

18 oct 2007 . Actualizado a las 02:00 h.

Valentín Pazos Recamán es el castañero oficial de Pontevedra, una institución de la Boa Vila, no en vano lleva desde el año 1950 vendiendo castañas en la ciudad. Y lo que le queda, porque a pesar de que tiene 71 años -«camiño de 72», según confiesa-, piensa morir al lado de su querida máquina, una réplica de las locomotoras a vapor que ya es centenaria. La temporada de venta comenzó oficialmente el pasado martes, jornada en la que sacó la máquina, una auténtica joya, a la emblemática praza da Ferrería, y allí estará hasta mediados de enero, «porque en Galicia non duran máis as castañas», afirma. Y empezó fuerte, a pesar del buen tiempo reinante que no llama mucho al consumo de ese producto, vendiendo sobre 300 kilos, que se dice pronto. Si para los pontevedreses es ya una figura entrañable de todos los otoños e inviernos, su presencia despierta la curiosidad de los foráneos. Ayer por la mañana, fueron muchos excursionistas los que se acercaron extrañados hasta la locomotora y compraron castañas, aunque las colas más largas se produjeron, como es habitual, por la tarde, con la plaza abarrotada de niños que acuden a jugar, acompañados de familiares Máquina centenaria. Pazos Recamán recuerda cuando empezó en este negocio, copado siempre por gente de Ourense «a terra da chispa, dos afiadores» y de allí proceden las castañas que ofrece asadas en su máquina, una erdadera pieza de museo que cumple 109 años esta misma temporada. Natural de Pontevedra, ahora vive en Cunchidos, pero «mezcleime con xente de Ourens». Un colega le dejó la máquina porque no quería que la locomotora se fuera de la ciudad. «Chamábase señor Benjamín e chegou a Pontevedra alá polo ano 1800. Vendía xunto a Peregrina. Estivo case 70 anos con esta máquina ata que caíu a pé dela». Orgulloso de su locomotora, Valentín Pazos rememora sus inicios en la profesión. «Dábame un pouco de vergoña meterme nesto, aquela cobardía que tiñamos que pensaba que andar cunha máquina era una baixeza....». Ahora, en cambio, hasta figura ante notario la condición de que la máquina no pueda salir de Pontevedra, «para que os meus fillos tampouco a movan daquí». Y pide un monumento para ella y para las de sus colegas de entonces, «porque matou moita fame na época das pulgas e dos piollos». «Ten bastante máis mérito -añade- que Valle Inclán, Castelao ou Rosalía de Castro» y afirma que si estuviera en otro municipio, ya tendría ese reconocimiento. «Se vivira o alcalde Hevia, mira o que che digo, non tería un, senón dous monumentos». Dice que este tipo de máquina sólo la hay en Pontevedra. «Foi a primeira que salíu ao mercado» y también alaba la calidad del producto y del envase en que se sirve. «Aquí se venden en papel de estraza, e por aí, na Coruña e Lugo, fanno en papel de periódico. Iso está prohibido, non é hixiénico aínda que as castañas levan a monda». «Na época do alcalde Hevia, viña a ver que estivera o papel limpo, sen letras». Máquina centenaria. Recuerda que cuando empezó, precisamente en tiempos del citado alcalde Remigio Hevia, «unha chica eran cartos, e agora é unha muller». «Por unha chica, o un pataco, as mozas levaban 50 castañas, e agora, unha docena vale un euro», añade resignado. Pero no sólo ejerció de castañero en Pontevedra, de muy joven estuvo una temporada en Huelva, con una novia que era de allí, aunque hija de gallegos. Amigo de los alcaldes. Valentín Pazos es historia viva de la ciudad, conoció a todos los regidores de los últimos cincuenta años. «Todos os alcaldes foron e son amigos meus, mesmo o de agora, Fernández Lores, que ademais era o meu médico de cabeceira». Rememora las visitas de Remigio Hevia, «que viña mercar castañas e a ver si todo estaba en orde» y también a José Filgueira Valverde. «Era unha maravilla de home, viña todos os días a mercar cando era profesor. Ogallá vivise agora». Reconoce entre risas que Lores «ven pouco, non lle deben gustar as castañas ou non quere engordar, pero aínda que non sexa cliente, non pasa nada, é un gran amigo meu», subraya. También evocó la figura Sprinter, emblemático periodista de la ciudad. «Un gran home, viña tamén moito por aquí. Mesmo o cando morreu acababa de mercar unhas castañas e deulle moi cerca un infarto. Aínda puden botaller unha man antes de que chegara a ambulancia». Buena cosecha. La cosecha de este año es buena y las castañas, al menos de momento, salen bien. En cuanto a ventas, no se atreve a decir una cifra global de toda la temporada, pero un día bueno, como los dos primeros, puede llegar a vender hasta 300 kilos, siempre en paquetes de papel de estraza. Pero hay días de lluvia en los que no se venden ni 50 kilos. El buen tiempo reinante en este inicio de temporada le agrada pues «aínda que non vai frío, véndese ven porque a xente sae a rúa e compra. Si chove, non ven ninguén». Lamenta que ahora tenga que pagar a sus proveedores 3 euros por cada kilo de castañas, lo que le parece un disparate. «Eso son 500 das antiguas pesetas e en Galicia, nunca se vira. Todo o que pase dos vinte duros para un kilo de castañas é moitísimo porque o agricultor non leva tanto traballo para pañalas, non ten que labrar nin nada, só recoller do chan». Achaca la subida a la competencia «dos señores que fan millóns sentados no despacho». «Antes, en tempos de Franco, as mellores castañas quedaban en España, pero agora van para fora, para Italia, Alemaña... e aquí mandán o relón, esas castañas cribadas, que ao quitarlle a flor, a nai, non valen para nada e son as que mercan as amas de casa nas prazas». Pero a pesar de esa competencia no quiere oír nada de subir los precios. «Aquí non é como o gasoil ou o butano que anda a subir seguido. Temos que apretarnos un pouco pero non subimos o prezo, non queremos subilo nunca. Si gañamos, ben, e si perdemos.... o que queremos é darlle alegría ao pobo, que quede contento con nós e nada máis». «Dígoche a verdade -añade- nós aguantamos aquí porque somos moi coñecidos e levamos tantos anos, porque hoxe o negocio das castañas on é rendible». Sin jubilación. Aunque tiene edad más que suficiente para jubilarse, dice que quiere morir al pie de su locomotora. «Teño escrito -afirma- que vou estar ata que a ambulancia me veña a recoller aquí mesmo. Quero morrer aquí, aínda que esté caíndo das pernas». Socarrón, afirma que no quiere hacer de ingeniero. «O home xubilado vólvese enxeñeiro ou aparellador. Non hai máis que velos por calquera obra, decindo isto debería ir por aquí ou por alí, facendo planos como se fosen técnicos. Eu non quero facer planos, non, estou, mellor aquí porque ao mesmo tempo falo cos amigos, coa xente, e estou entretido».