Galicia perdeu 31 puntos en comprensión lectora no último informe PISA e quedou en 454, o peor rexistro desde que hai serie propia. En matemáticas e en ciencias caeu vinte. Seguimos por riba da media española, o cal consola pouco: a media española tamén se afundiu. A explicación circulou antes cós datos e viña co culpable posto: as pantallas.
Paga a pena ler o informe antes de citalo. A OCDE recolle que arredor dun 28 % do alumnado di que os seus compañeiros se distraen con dispositivos nas clases de ciencias, e advirte, ao mesmo tempo, de que non pode establecer unha relación causal entre o móbil e o rendemento. Como psicólogo, estou obrigado a tomar en serio ese matiz: unha correlación non demostra unha causa, e quen a presenta como proba está a facer coa evidencia o mesmo que lle reprocha ás redes: quedar co titular. Iso non absolve a tecnoloxía. Traslada a pregunta. Deixa de importar cantas horas e pasa a importar quen decide o uso, para que e con que adulto ao lado.
Un teléfono ou unha tableta non son cadernos con luz. Están deseñados por xente que sabe moito de atención humana e que cobra por capturala: recompensa incerta, novidade constante, ningún final. Contra iso compite unha habilidade lenta e custosa, a lectura sostida, que só se adquire con anos de práctica perseverante. Non é un combate parello, e perdelo ten consecuencias medibles nun exame de comprensión lectora.
Aquí chega a parte incómoda, a que nos toca aos adultos. Moitas veces entregámoslle o coidado dos nosos fillos ao dispositivo, e o dispositivo cumpre: acouga, entretén, non protesta e non pide nada a cambio. O que non fai é ensinarlles a soportar o aburrimento, que é precisamente onde nace a atención longa. Non escribo isto para culpar as familias. A delegación raras veces é un defecto moral: é o que queda cando as xornadas non caben, cando non hai con quen deixar os nenos e cando un chega á casa sen nada que dar. A culpa non corrixe nada. As condicións si. Se algo se pode facer, vai por aí. Regras claras e iguais nos centros, para que a norma non dependa da firmeza de cada casa. Alfabetización dixital que non quede en manexar aplicacións e chegue a entender por que te reteñen. Lectura longa, en papel, adestrada a propósito e non imposta como castigo. E tempo de adulto dispoñible, que é a medida máis cara e a única que nunca aparece nos plans. Os aparellos non caeron do ceo: alguén os deseñou. O que se deseña tamén se pode regular, e o que se delega tamén se pode recuperar. Os pais de hoxe debemos adquirir tamén habilidades dixitais, porque o mundo no que agora vivimos é real e virtual.
A tecnoloxía non vai educar os nosos fillos. Nós tampouco se llela damos para non ter que facelo.