MARÍA do Carme Fidalgo, galega da Cañiza, concelleira do PT na cidade de San Salvador, me leva a coñecer as favelas. A outra Bahía, a que non ven os turistas. Un millón de persoas, máis da terceira parte da poboación, vive por debaixo dos mínimos da pobreza: 30 millóns en todo o Brasil. O programa de Lula aspira a dar de comer, nos próximos catro anos, cando menos a 10 millóns, polo menos unha vez ao día. O resto deberá sobrevivir, coma sobreviven nos camiños as flores ventureiras. É a impresión que recibo: os nenos na rúa, fraxilísimas cachoupas armadas de cartón e chapa, centos, miles, vintecatro metros cadrados para unha familia con nove fillos, luz de rato , conseguida de calquera maneira, a base de enganchar cabos furtivos aos tendidos eléctricos, sen auga corrente, aínda que o Goberno intenta unha elemental infraestrutura sanitaria para evitar epidemias, os cans remexendo nas beiras... E entre os postes de madeira, nos galiñeiros humildes, enriba dos rudimentarios tellados: o mundo das parabólicas. Velaquí as marcas da civilización. Visitamos unha escola, na Lagoa da Cocisa, nas barrancas do interior. Dende as alturas se ve o mar, rodeado de cumes, coroado do xigantesco laberinto de casoupas. A profesora chámase Regina Graça. Ten corenta anos. Sorrí. Todos sorrín: os nenos, os adultos, os mozos que ven correr o tempo sentados das soleiras, os vendedores do mercado, os taxistas... Unha profesora de ensino primario gaña 300 reais, menos de 90 euros, equivalente a 15.000 das antigas pesetas. O salario mínimo é de 250 reais. O transporte público custa 1,5 reais. «É difícil atopar profesores», comenta María do Carme. Para que os nenos non fuxan da escola, o Estado dalles de merendar. Cando hai merenda, quedan. Cando non a hai, desaparecen. Unha parte do salario de Regina vai para as familias máis pobres. Ela non ten fillos. Está solteira. Parece incrible o que pode dar de si tan pouco diñeiro. O que máis impresiona é o seu sorriso, a luz dos seus ollos cristalinos. A xente vive na praia. A praia é o lecer e o deporte nacional. «¿Que queres ser de maior?». Futbolista. Para xogar en Europa. En Europa está o diñeiro. Aquí non. Un remuíño de cativos voa papaventos. Chámanlles periquitos . Son brancos, pequeniños. Cunha caixa de tetrabrik, un fío de coser e unha folla de cartulina arman o enredo. Fíxome nas cartulinas. Son as follas do libro de exercicios de matemáticas que levan algúns á escola, editados polo Goberno. «As libretas non serven», explican os rapaces. «Son demasiado brandas. As follas do libro son máis duras, dan mellor, para facer periquitos». Alá van, nas alturas, as reglas de tres e os quebrados. O Estado paga ás familias 15 reais por cada neno que envían á escola. É unha das fontes de ingresos. Dende a praia do Tubarao, no barrio de Paripí, vese a cidade, os altos rañaceos, o barrio dos ricos. Están moi lonxe. Recórtanse contra o ceo. Á dereita, os restos dunha vella fabrica de cemento, inactiva. A prostitución é outro problema. Con quince e dezaseis anos, as garotas saen a buscar turistas. O 80% da conomía de San Salvador procede do sector servizos. 365 igrexas, unha por cada día do ano. Contra o anoitecer, a cidade arde, retumba, axitada por unha furia de tambores. Terra da felicidade, di a canción de Ary Barroso. Cada ano, en chegando o Carnaval, entran en San Salvador da Bahía case un millón de turistas.