El próximo jueves, con La Voz, una nueva edición de la Guía de Másters de Galicia
Algo que sempre me pareceu fascinante e inquedante ó mesmo tempo é a pluralidade de interpretacións que teñen as persoas e os episodios da vida humana. Ou dito doutra maneira: que as cousas sexan segundo quen as ve e quen as conta. Este problema é case unha teima nas miñas novelas e traballos literarios, e non por elección miña senón porque esa pluralidade fáiseme patente en canto empezo a ollar ó redor. Dicíame un amigo que lle amolara moito ler o último conto de Querida amiga, porque el prefería a versión dos feitos que se conta no primeiro por boca dunha muller. A versión final do marido destruía aquela imaxe que el se tiña feito da historia . Eu penso que non a destrúe senón que a enriquece, pero, en fin, admito que hai veces que un preferiría non coñecer a outra versión. A min acaba de pasarme eso mesmo referido unha persoa que desperta todas as miñas simpatías: a escritora Concha Méndez . O que eu sei de Concha Méndez procede da lectura dalgúns estudios críticos, das poesías e das súas memorias. A imaxe que de tales lecturas se deriva é a dunha muller xenerosa e cordial que loita coas dificultades da época para chegar ó mundo da cultura. Foi ó colexio só ata os trece anos e na súa casa non lle deixaban coller un libro nin mesmo o periódico. Foi campeona de natación e amiga dos escritores da xeración do vintesete. Casou co poeta Manuel Altolaguirre, sete anos máis novo ca ela. Fundaron xuntos unha editorial e varias revistas, en España e no exilio da guerra civil, e tanto a súa casa como a editorial foron un punto de encontro para os exiliados españois. Dúas grandes perdas marcaron a súa vida: a dun fillo recén nacido e a do marido, que se separou dela despois de doce anos de matrimonio. Ela deixa constancia na súa poesía da dor polo abandono, pero, morto xa Altolaguirre, fala con agarimo do home e vese de novo unida a el polo amor á poesía. Pois ben, no libro de cartas de Salinas do que lles falei o outro día, o poeta fai un retrato horrible de Concha Méndez. Di que é «un monstruo», o ser máis «grosero, ordinario y zafio que conozco». Fala da súa excesiva gordura: «parece la mujer fenómeno que exponen en las barracas de feria; da miedo. Voz ronca, brazos como troncos de árbol (...) expresión de brutalidad maciza y sin gracia». E tamén di que trata mal ó marido, «no sabe hacer más que insultarle y tratarle como a un zapato», tenlle envidia literaria, e insúltao diante dos obreiros da imprenta chamándolle estúpido e idiota a cada paso. Concha levaba só catro anos de matrimonio. Esto escríbeo Salinas en xuño do ano trinta e seis, moi malhumorado polo retraso na imprenta de Altolaguirre e Méndez do seu libro Razón de amor . Seguramente esaxera, pero algo de verdade haberá no que conta. Eu teño que confesar que me alegro de telo lido, aínda que a Concha que eu prefiro sexa a que recordo das miñas lecturas. Esa perspectiva múltiple que a vida ofrece a quen sabe escoitar e ollar é para min unha fonte inagotable de ensinanzas.