VÍCTOR F. FREIXANES VENTO NAS VELAS
22 dic 2000 . Actualizado a las 06:00 h.Cando eu era rapaz, en chegando esta data, véspera da Noiteboa, tocaba ir verlle o nacemento a don Celestino, sancristán de Santa Clara. Don Celestino tiña un belén no patín da casa, pegado ó convento, e os rapaces poñiámonos na baranda a contemplar o mundo coma nun teatro. Alí estaba todo: o portal, os pastores, os anxos coas trompetas, un soldado de artillería co seu macuto e o fusil ás costas, a vella das castañas, as casiñas, as ovellas, as lavandeiras no río... Lembro que no castelo de Herodes, xusto enriba da porta, entre o monarca e os guardas, poñía sempre a bandeira española. «É a autoridade», dicía. A verdade é que nós asistiamos ó espectáculo fascinados. Don Celestino ía explicando as figuras paso por paso e á súa maneira. «Este é o Anxo da Anunciación. Á súa dereita está o corvo que lle ía indicando ós soldados de Herodes o camiño de Exipto». O soldado de artillería regresaba da guerra de África, do desastre de Anual. Viña perdido. No camiño encontrou os pastores, que lle deron a nova do nacemento, e alá marchaba canda eles na procura do miragre. Logo, estaba o criado do rei Baltasar, cun martelo na man, para ferrar o camelo polos camiños. «Os camelos están afeitos ó deserto», dicía o sancristán, «e non se afán a estes pasos das corredoiras de Galicia. Hai que ferralos». Don Celestino levaba construíndo o seu nacemento toda a vida. Cada ano aparecía unha figuriña nova, ás veces un algo escanaveirada, apañada entre os restos dalgún naufraxio, repintada ou recomposta da súa man. Pero iso dáballe ó conxunto un aquel un tanto pintureiro, que agora, co paso do tempo, atopo extraordinariamente atractivo. Sincretismo radical. Un auténtico revoltallo. O soldadiño era de chumbo, pintado de purpurina. Un dos pastores vestía á federica, de polainas e casaca, tal que os príncipes do XVIII. Estes días tiven ocasión da admirar en Madrid unha magnífica exposición sobre os nacementos patrocinada por Telefónica e a Fundación Germán Sánchez Ruipérez. Había mostras de moitísimo valor, representacións do século XIV, recuperacións de conventos do XVII, escenografías do Barroco e do Rococó... Chamoume a atención unha impresionante compañía de músicos da escola napolitana, seica procedente do nacemento do rei don Carlos III, cando a súa estadía en Nápoles, que tiña un belén de cincocentas figuras, a que menos de case un metro de altura. Os músicos, con traxes de época, casacas e camisas coloradas, afinan os seus instrumentos, de dourado latón brillante, e reproducen con extraordinario realismo unha comitiva real, segundo a estética barroca, que se supoñía era a do rei Gaspar. As monxas de clausura dun convento de Salamanca, no XVII, construían elas mesmas as figuras e, coma de moitas delas a penas nada sabían, tirábanas polos libros de estampas. Os camelos parecen dinosaurios, enormes pescozos, coas súas longas colas arrastrando polo chan. Eran os mundos novos, que se anunciaban alén das extremas da terra: escravos das Novas Indias, adornados de plumas e vistosos paxaros, acompañando a cabalgata, por non falar dos gaiteiros de Galicia, «o meniño pobre que naceu en Ourens», que cantaban os cancioneiros do XVII en Toledo, en Granada, en Lisboa... Galicia e Galilea. O país máis arredado e triste, a acoller o miragre da liberación cristiana. Irremediablemente, pensei en don Celestino, o sancristán de Santa Clara, e nas leccións de historia comparada diante do seu pintureiro belén particular. ¡Canto non lle gustaría ó vello estoutro espectáculo de magnificencia! «¿E canto tardan os Reis Magos en chegar dende Oriente ó Portal do Neno Xesús?», preguntou de súpeto o Codesido, que era fillo de ferroviario e seguramente por iso estaba bastante máis familiarizado ca nós co pensamento científico. Don Celestino nin pestanexou. «Cento vintasete días», espetou, sen dubidar o máis mínimo. Nunca puiden saber con que clase de medida botou aquelas contas. Pero creo que alí empezou a miña afección polos misterios da Historia.