Chema cultiva tomates de 150 variedades en Ortigueira: «Se che gusta comelos e che gusta plantar... é un vicio»

ANA F. CUBA ORTIGUEIRA / LA VOZ

ORTIGUEIRA

José Manuel Sierra Pernas, en uno de los invernaderos montados en la finca familiar, rodeado de tomateras
José Manuel Sierra Pernas, en uno de los invernaderos montados en la finca familiar, rodeado de tomateras I. F.

Hace más de una década que José Manuel Sierra Pernas, horticultor de Couzadoiro, se dejó seducir por esta planta, que ahora representa el 50 % de sus ingresos anuales

18 jun 2023 . Actualizado a las 05:00 h.

En 2020 ya cosechaba 50 variedades distintas de tomates y tres años después ha triplicado el número. «Este ano teño 50 novas por un intercambio cun rapaz de Burgos», cuenta José Manuel Sierra Pernas, Chema. «Se che gusta comelos e che gusta plantar... é un vicio», explica este agricultor de Couzadoiro (Ortigueira) de 39 años. Su pasión por esta planta originaria de tierras andinas, que se introdujo en España hace más de cinco siglos, se ha convertido también en su medio de vida. Las ventas de tomate representan la mitad de los ingresos anuales de este horticultor, que cultiva verduras y hortalizas, rodeadas de frutales e hierbas aromáticas, en la finca familiar, una hectárea de terreno con tres invernaderos exclusivos para ese fruto carnoso de colores, formas y aromas diversos.

Esta primavera, seca y calurosa, ha favorecido el crecimiento de esta planta. «O ano pasado foi crítico, a mediados de agosto xa case parei de vender, e levaba mes e medio, porque saíran tarde», apunta. La tuta del tomate, una enfermedad provocada por una polilla, destrozó buena parte de su plantación. «Este ano van moi ben, en fases de cultivo distintas en cada invernadoiro, uns xa maduros, outros que empezarán a producir dentro de tres semanas, e o resto en agosto. E todos seguirán dando froito ata outubro ou novembro, agás que haxa algunha praga», pronostica.

Pero el trabajo ya comenzó en torno al 9 de febrero (su cumpleaños), con los semilleros. Y alrededor del 21 de marzo, con el inicio de la primavera, empezó a plantar, de forma escalonada hasta el mes de mayo. «De cada variedade poño unhas seis sementes, e teño que asegurarme de que polo menos dúas ou tres xerminen, e se me falla unha fila enteira volvo poñela», desgrana. «A semente aguanta moito tempo, este ano botei unhas dun tomate de Extremadura que tiña de 2017, fóraa gardando e agora mestureina con outras de 2020, e brotaron», relata, rodeado de plantas, cada una con su etiqueta. «No mundo hai unhas trinta mil variedades de tomates, hibridan uns con outros e ás veces é viable, e o que se obtén está rico e ten outras características. Traes un tomate de Brasil e aquí acaba adaptándose, e cos anos xa non é a mesma variedade», explica.

Un variado de tomates es lo que más piden los clientes de Chema
Un variado de tomates es lo que más piden los clientes de Chema

Chema ha creado su propio tomate, CZ (por Couzadoiro), que describe: «É precoz, vén cedo, ten a pel bastante dura, pero o sabor é unha marabilla. Había unha planta de cherris negros e ao pé unha de tomate pera amarelo, saíu esta planta, gardei a semente e saíron... ás veces nas seguintes xeracións non saen iguais, pero este si». En los 800 metros cuadrados de plantación cubierta crecen una veintena de variedades «que se poden considerar locais», del entorno de Ortegal, bautizadas con referencias a la persona que le facilitó la semilla: Señora de Moeche, Señora de San Román, Señora de Cedeira, Canguro de Espasante, Montoxo, Sogra de Ana...

Ni híbridas ni transgénicas

Este productor, que cultiva en ecológico, sin el sello —«cuestión de principios; debería ser ao revés, que os que lle botan químicos se diferenciaran de nós»—, valora tanto las variedades reconocidas oficialmente como «as que non, que levan anos cultivándoas moitos agricultores». Solo rechaza híbridas y transgénicas. «Gústame conservar a vida, por iso tamén enxerto, amo a biodiversidade», proclama.

«Profesionalmente levo cinco anos, pero tendo cherris de Couzadoiro debo levar trinta... era difícil ao aire libre. Tería 13 ou 14 anos cando a miña curmá me trouxo de Francia un Corazón de buey... e xa desde o 2012 empecei a plantar en cuberto», cuenta. Primero estudió un ciclo de Electrónica y después, en la universidad, Xeografía. Pero la huerta le enganchó ya de niño. Vende a particulares, entre Ortigueira, Cedeira y Cariño, alguna tienda y algún negocio de hostelería.

«No mercado, o que máis se diferenza respecto dos produtos comerciais é o tomate, o sabor, o cheiro...», incide. Conoce cada planta y sus necesidades: «De ir vendo, cada ano sabes máis. O pasado sufrín moito, foi malo... é unha afección e non me importa traballar sen cobrar, pero tamén fan falla ingresos. Este ano estou moi contento, xa teño tomates e unha plantación con boa saúde». El trabajo no cesa: atar, tutorizar, retirar chupones, controlar plagas...

«Apimentado», con forma de pera o de bombilla

Hay clientes que solo le encargan este fruto rojo, que también puede ser azul, naranja, negro, amarillo, blanco o rosa; redondo, apimentado, con forma de bombilla o de pera, chato o abombado; de medio kilo o de unos pocos gramos; suave al paladar, ácido, con muchas simientes o sin ellas; de piel dura o finísima... «Ao principio tiven que convencer á xente, todos querían o tomate de toda a vida e eran reacios a pedir outros, regaláballelos. Agora xa hai unha ducia de variedades en moitos supermercados, puxéronse de moda e iso axudoume», reconoce.

Si alguien desea probar algún tomate «diferente» puede contactar a través de Facebook, en Meteo Ortegal. La meteorología es otra de las pasiones de Chema, apodado el hombre del tiempo de la zona. «Realmente, amo a vida», repite junto a las tomateras.