Moitos de vostedes recordarán a película Bienvenido míster Chance, dirixida en 1979 por Hal Ashby, con Peter Sellers no papel estelar. Vai dun neno a quen un home moi rico acolle na súa mansión, non como un fillo, nin como un criado, senón como un can, un gato ou un trasto. Cando o home rico morre, aquel neno -xa home feito, pero analfabeto e deficiente mental-, que nunca saíra da casa, e do mundo só coñecía o proceso de floración no xardín e as imaxes da TV, é obrigado a deixar a casa e a enfrontarse á cidade de Washington. Por unha serie de casualidades, Chance chega a relacionarse co presidente dos EE.UU., e coa cúpula do partido Republicano que propón os candidatos á presidencia. E como Chance responde a preguntas, para el inintelixibeis, falando das flores do seu xardín, os interlocutores cren entender as metáforas, admiran a súa sabedoría, e deciden nomealo candidato nas próximas eleccións. Mentres se felicitan por ter atopado un xenio da economía e da política, Chance vaise chapoteando nas beiras dun pequeno lago.
Un pensa que algo así só pode darse na literatura e no cine, pero sempre a realidade supera a fición, e en Bazán Ferrol tivemos o caso dun peón -a categoría profesional máis baixa na factoría-, que buscou a recomendación do seu parente don José Souto Vizoso, bispo de Palencia, para que o ascendesen a axudante de operario, a categoría inmediatamente superior. O bispo falou por el e pediu que o fixesen axudante, e fixérono, pero axudante de enxeñeiro; a máxima que se podía acadar. Cando aquel home foi traballar e descubriu que ascendera de peón a axudante de Obras -nome que dabamos aos axudantes de enxeñeiros en talleres e monturas a flote-, por pouco sofre un infarto. Rexeitou o nomeamento, aclaráronse as cousas e ascendeu, como quería, a simple axudante.
Pero vintecinco anos antes que míster Chance enganase aos patriarcas do Partido Republicano dos Estados Unidos, falándolles de flores, un home apelidado Artaiz enganara ao equipo directivo de Bazán Ferrol, presentándose como enxeñeiro naval, sen selo. Era pequeniño, miúdo, con aparencia de tolo e aspecto ridículo; pero levaba gafas, usaba chapeo e cando contou que os seus papeis desapareceran no bombardeo de Madrid, citou a profesores da Escola, a compañeiros de carreira, e deu datos só coñecidos polos alumnos, crérono, admitírono como enxeñeiro e exerceu durante un tempo, malia as evidentes mostras de desequilibrio mental que mostraba.
Artaiz tivera a prudencia de declararse dunha promoción da que non había ningún enxeñeiro na Factoría, pero cando chegou outro da súa e dixo non coñecelo, descubriuse a farsa e o farsante pasou a deliñación de Maquinaria como calcador.
Das tolerías de Artaiz en deliñación contaban e non paraban os veteranos. Un día dixo que a corrente eléctrica pasaba polo seu corpo sen causarlle a menor molestia, e para demostralo colleu un desatornillador metálico cos dentes e meteuno nun enchufe. A descarga deixouno retorto no chan como un debuxo animado.
Sen embargo as tolerías máis perigosas facíaas fóra da empresa. Vivía nunha pensión do Ensanche, perto do Velódromo, e dábaselle por mostrar na ventá os atributos virís cando estaban no balcón as rapazas da casa de en fronte. Denunciárono varias veces, pero Artaiz xogaba a partida, a diario, co comisario de policía e algúns inspectores, que lle tiraban das orellas, esixíanlle o propósito de enmenda, e todo quedaba neso. Foi un inspector xove quen, ante unha nova denuncia, mirou os arquivos para comprobar se tiña antecedentes de exhibicionista, e descubriu que aquel homiño fora comisario político no bando republicano e estaba en busca e captura. Detivérono no ano 1951. No cárcere enfermou de cancro e morreu ao pouco tempo. Na Oficina Técnica recordaban que cando foran por el, en vez de cinto levaba unha gravata.
siro@siroartista.com