Os nenos deben aprender a conciliar a súa individualidade coa dos demais para convivir en harmonía
09 nov 2016 . Actualizado a las 05:00 h.O próximo día 16 de novembro celebrarase o Día Internacional da Tolerancia, un valor que debe ser ensinado para convivir adecuadamente en sociedades plurais como as nosas. É un dos principais retos de futuro para as institucións educativas. Os cidadáns temos que conciliar o respecto á nosa identidade e individualidade co respecto ás identidades e individualidades dos demais e convivir en harmonía con elas. Esta é unha reflexión para compartir cos profesores.
1 Baixar dos grandes principios ás trivialidades e miserias da vida cotiá
Polo camiño dos discursos non chegaremos lonxe. Hai que aproveitar pequenos feitos para modificar condutas habituais. Neste ámbito a clase non proporciona moitas oportunidades, o que se necesita é sorprender comportamentos máis espontáneos. O recreo, as excursións son momentos propicios para a observación do titor sobre o comportamento dos alumnos. Nos nenos a tolerancia mídese na capacidade para aceptar aos compañeiros de xogo, coas súas limitacións, na admisión dos menos dotados fisicamente para practicar algún deporte, no comportamento que se observe para cos nenos distintos.
2 Habituar aos nenos a convivir con outros de características diferentes
A integración de nenos con discapacidades pode ser moi positiva para este fin. Pero é necesario un verdadeiro proceso de integración cos seus compañeiros. O beneficio será mutuo se se consegue que os nenos acollan á persoa a pesar de ser conscientes das diferenzas e do ritmo distinto na aprendizaxe. O auténtico éxito estaría en que fosen capaces de entender a fondo a situación, de maneira que a convivencia só causase experiencias gratificantes, sen incidencias dolorosas nin frustrantes de infravaloración ou ridículo.
A convivencia con nenos diferentes por outros motivos (relixión, nacionalidade ou raza) é tamén sumamente proveitosa. Moitos receos proveñen do descoñecemento orixinal. Rexéitanse estereotipos que ás veces non cadran coa realidade; o descoñecido tende a magnificarse por efecto da imaxinación: os malos son máis malos cando non teñen un rostro. Ao convivir coas persoas vémolas na súa totalidade e os aspectos positivos equilibran os que nos diferencian e achégannos máis como seres humanos. O educador debe integrar o grupo corrixindo a tendencia natural dos nenos a reunirse por afinidades, sen considerar a posible marxinación dos distintos.
3 Facer reflexionar aos nenos sobre os seus comportamentos
A observación minuciosa dos comportamentos dos menores é moi importante. É necesario detectar desde o principio os indicios de actitudes intolerantes. Pero a corrección de palabra non é bo recurso para pórlles remedio. O neno non debe percibir censura do educador. É mellor axudarlle a que avalíe as súas actitudes distanciándoas del mesmo, coma se non fose el o seu protagonista. Son boas as técnicas de role playing, no que o propio grupo representa situacións nas que varían as circunstancias, pero que presenten os mesmos problemas que ameazan ao grupo. Despois o propio grupo será quen avalíe os resultados e reflexione sobre cales serían as condutas ideais ou as recomendacións que se puidesen ofrecer aos personaxes ficticios. É preciso evitar que ninguén se senta aludido e moito menos condenado. De aí a importancia da observación previa a fin de detectar os problemas polos seus indicios, antes de que os propios nenos se decaten da súa existencia.
4 Crear ambientes onde se faga posible a tolerancia
En todos os procesos o marco adecuado é un caldo de cultivo fundamental. A atmosfera escolar ten que invitar a vivir a tolerancia. Precisamente un dos obxectivos importantes destas celebracións, como os días internacionais, é a de contribuír á creación destes ambientes mediante as campañas e a multiplicación de información. As decoracións das aulas e corredores escolares deberían ofrecer imaxes positivas da diversidade de razas, relixións, costumes, filosofías e credos. A convivencia con profesores que vivan civilizadamente as súas propias diferenzas e matices contribuirá á creación deste clima. A cordial relación de distintas filosofías e modos de entender a vida pode ser máis efectiva que a uniformidade de pensamento e de crenzas. Pero ademais pódese reforzar o ambiente de apertura tolerante invitando a visitar o centro a persoas de distintas ideoloxías e tendencias; organizando conferencias de personaxes políticos de distintos partidos, mesas redondas ou debates.
5 Predicar co exemplo
Os valores teñen que contaxiarse. Non é cuestión de ensino nin de aprendizaxes, senón de imitación e contaxio. Quen predica tolerancia debe ir diante co exemplo. Nin sequera fai moita falta que a predique, basta que a practique. Hai que ser tolerante en clase co revoltoso, co inquedo e co vándalo; tolerante co que sabe moito e se pasa de listo e co que sabe moi pouco. Hai que manter o dominio dos nervios e non deixarse levar pola ira. É necesario distinguir moi ben entre os actos e as persoas que os cometen. Os actos ás veces esixen ser corrixidos, as persoas han de ser sempre escrupulosamente respectadas. Os ollos inquisidores dos alumnos descobren as reaccións máis imperceptibles do profesor. A tolerancia non pode ser o verniz dun propósito fugaz, porque a longo prazo o natural de cada un acaba por traizoarlle. Ten que ser sentimento que naza dunha convicción arraigada e se mostre con naturalidade nos comportamentos de cada día. Con frecuencia manifestamos xuízos sobre condutas ou opinións de persoas próximas ou afastadas da nosa contorna, actuais ou históricas. A nosa forma de emitilos revelará continuamente a nosa capacidade de tolerancia e servirá de modelo aos nosos alumnos para que formulen eles os seus propios xuízos.
6 Ampliar a escala de valores
A tolerancia non é un valor que se esgota en si mesmo. O noso ideal de convivencia non pode limitarse ao mero respecto cara aos outros, sen máis. Non se trata de que todo o mundo respecte o territorio alleo para salvagardar o propio e que ninguén moleste. Esa sería unha sociedade individualista, na que cada un se illaría evitando enfrontamentos para buscar a súa propia tranquilidade. Unha filosofía moi pragmática: non te metas cos outros para que os outros non se metan contigo. O horizonte da tolerancia é máis alto: é o elemento básico para acadar o respecto aos dereitos alleos, e desde aí dar o salto cara á solidariedade. A tolerancia non é un fin en si mesma.
A importancia de denunciar os casos de intolerancia
É importante condenar os casos de intolerancia dos que somos testemuñas. O trato do que son obxecto en Europa os refuxiados de Oriente Medio, a intolerancia de Israel cara aos palestinos ou a dos fundamentalistas islámicos. De todos os xeitos, deixei este apartado para o final porque me parece o menos importante. Está ben que os nenos reflexionen sobre tantos casos de flagrante intolerancia que asaltan cada día as páxinas dos xornais; é certo que contribúen a agudizar a súa sensibilidade, pero non serven moito para modificar os seus comportamentos de cada día. Canto maior sexa o problema e máis afastado do cotián, máis nos situamos no plano de espectadores que contemplan o mundo cruel desde unha fiestra, algo afectados no plano superficial do sentimento, pero sen chegar a profundas conmocións interiores que predispoñan a modificar as condutas. Os problemas que aparecen no xornal serán sempre problemas doutros, que, ao peor, teñen o efecto boomerang de facernos crer que nós somos mellores: non somos racistas, nin fundamentalistas, nin fanáticos... Os malos son sempre os outros.