Pardo Bazán, unha feminista cativa

Héctor J. Porto REDACCIÓN / LA VOZ

CULTURA

A narradora Emilia Pardo Bazán e a profesora María Pilar García Negro.
A narradora Emilia Pardo Bazán e a profesora María Pilar García Negro.

A profesora María Pilar García Negro cuestiona os valores progresistas da escritora

09 jul 2021 . Actualizado a las 05:15 h.

Non é unha caricatura nin unha emenda á totalidade, pero o que fai María Pilar García Negro (Lugo, 1953) en Galiza e feminismo en Emilia Pardo Bazán (Alvarellos Editora) é unha rotunda invitación a repensar criticamente á condesa, aproveitando que o 2021 -no centenario da súa morte- é un ano de conmemoración, de celebracións, e as celebracións ás veces, di, quedan ledamente na superficie das cousas. «Está de moda falar de paradoxos, de contrastes, de contradicións enxuizadas sempre positivamente», constata para anotar que diverxe desta visión branda co matiz de que, asegura, para nada pretende adhesións; «oxalá que houbese un debate», insiste. «O pensamento, a moral, a ideoloxía, a política... todo iso non pode ser obxecto de oracións xustapostas, unhas definicións ao carón doutras; hai posicións ante a vida en calquera destas dimensións que son absolutamente definitorias», advirte.

Refírese a que serve só relativamente que en todo o seu corpus declarativo, en termos asertivos, saia en defensa da capacidade intelectual das mulleres, da non supeditación ao varón, de que tiren proveito económico do seu traballo e da necesidade imperiosa de recibiren educación non castrante, letrada e completa. Porque cando isto se pon en diálogo coa obra literaria en si e co retrato e o tratamento que nela fai de personaxes femininas -«ao tratarse dunha escritora, a súa perspectiva do mundo, a ideoloxía, a concepción moral van aflorar a través da súa obra»-, «o que prevalece por riba de todo é unha visión fondamente clasista da maioría social feminina en xeral e unha visión fondamente desprezativa das traballadoras galegas en particular», afirma para cuestionar tamén o seu compromiso social coa muller, que poñía por baixo da súa lealdade á Igrexa. «Hai estudosos que sinalan que, ante demandas do feminismo do seu tempo, sempre foi moi cauta. Por exemplo, cando a coraxosa xornalista e escritora Carmen de Burgos quere contar con ela nunha campaña a prol do recoñecemento do dereito do divorcio, ela di que non, que non ten formada opinión sobre esa cuestión. E ela ten formada opinión sobre todo o humano e o divino. Pero, claro, pronunciarse a favor do divorcio significaría enfrontarse ao dogma e ás autoridades eclesiásticas. E iso non lle conviña persoalmente», sinala. García Negro lembra que en 1880 o cardeal Payá, arcebispo de Compostela, lle escribe unha carta en que a felicita en canto que en todas as súas obras se observa o respecto e o seguimento pola máis pura e exquisita ortodoxia católica.

«Ela foi moi calculadora do que cumpría ou non publicar, nunca puxo en risco en público o título pontificio [concedido ao seu pai por Pío Nono en agradecemento pola defensa da relixión católica] nin o posterior título rexio [tras anos de solicitude outorgoullo en 1908 Alfonso XIII]». Outra cousa é o que facía na súa vida privada, aduce a profesora: «Niso é como tantas señoras da súa clase social; podendo e querendo, fixeron da súa capa un saio. E ela podía, como podía dispoñer de rendas e de patrimonio. Eu ademais aí, na intimidade, non entro», aduce García Negro.