Amorte como realidade e como pretexto turístico. Xa non só en cidades con cemiterios excepcionais (o de Praga, o de Hampsted en Londres; o de Madrid, o de Barcelona...), senón como territorio marcado por grandes desastres. No norte-norte de Francia, onde os camiños se bifurcan cara Bruxelas, Londres, Luxemburgo, Holanda ou Alemania, os cemiterios brotan como fontes no medio das leiras e dos campos inmensos e chans, «campos de Flandes nos que medran as papoulas, fila tras fila, entre as cruces que sinalan as nosas tumbas», como escribira o canadense John McCrae, un dos que xacen debaixo delas cando lle chega o tempo. Foi unha das 600.000 vítimas da Primeira Guerra Mundial, que comezou hai 100 anos, a máis cruel de todas as guerras máis crueis. Na beira de epitafios anónimos e fermosos, ou de sinxelos nomes de case adolescentes que caeron polo que debía de ser o seu país, traballan os tractores abrindo regos, con nabos apiñados, nabizas aínda nas leiras, silos inmensos e grandes rolos de herba seca. E, si, ducias de autobuses con xente chegada de todo o mundo, que lle dan vida a unha rexión fascinante de vento e chuvia, con grandes praias e cantís, con xente acolledora e cun gran sentido do humor. E os que chegan van atraídos polas mortes, por tantas e tantas.
E aquí, na Costa da Morte, aínda hai xente á que, a estas alturas da vida, aínda lle arrepía o uso do termo e a explotación do pasado que nos identifica. Xente que parece ter perdido o norte.