Mapas


ribeira / la voz

En varias ocasións comentei con amigos e coñecidos sobre un atlas que teño, editado en 1909 en Bos Aires, onde América e non Europa, ocupa o centro do mapamundi, onde as divisións xeográficas de moitos países, foron alteradas ó largo do século XX, segundo manifestan detallados recortes de periódico que algún antepasado adheriu na páxina correspondente, o cal, dalgún xeito, vén a dicirnos que os tratados de paz teñen caducidade permanente e converten en obsoletos os mapas políticos a non máis de vinte ou trinta anos vista. Ou sexa condenados a revisión periódica.

Pero, a parte desas fronteiras flutuantes que dicía Stefan Zweig, o que máis me chama a atención, sobre todo en portolanos, cartas náuticas e outras antigas reproducións xeográficas, é a fantasía que predominaba neles.

Aqueles cartógrafos a soldo de condes e monarcas debuxaban o que algún navegante lles contaba, estimando as distancias segundo o tempo empregado en cruzalas, e bastaba que un viaxeiro fantasiase con que vira uns tipos con dúas cabezas para que estes se exhibisen como dogma e ameaza. Aí aparecen os ventos soprando, barcos á ventura e desafiantes feras ameazando entre camiños imaxinados, pero tamén as supostas singularidades, que a quen non lle metían medo animábano a arriscar e comprobar se realmente no delta do Nilo había aqueles monstros que o cartógrafo pintaba ó lado das pirámides ou un pazo feito de ouro nalgún lugar da China. Aqueles debuxantes eran verdadeiros surrealistas antes ca científicos, esmerándose en adornar as cidades e países con hipotéticos edificios ou cos animais máis exóticos, pero tamén, cando o país representado non era da corda do monarca ou nobre que lle pagaba o soldo, xurdían os máis bárbaros seres para asustar ós posibles turistas, o que convertía a estes mapas nunha das ferramentas políticas máis interesantes desde o mesmo día en que foron inventados.

Así, mentres Mercator e outros xeógrafos procuraban a mellor maneira de representar sobre un plano a superficie esférica do mundo aplicando a trigonometría, a fantasía seguiu modificando mapas aínda nos tempos da Ilustración, segundo o interese de cada quen, acercando territorios ou inventando cidades. Algo do que Napoleón se decataría e polo que mandou ós seus xeógrafos a levantar mapas do mundo para non perderse.

Pero, a parte de detalles de apreciación debidos ós rudimentarios aparellos de medida, máis erróneos canto máis superficie abarcaban, alí onde non sabían que había inventaban e poñían un límite que detiña todo avance, xa fosen as fervenzas da fin do mundo ou aquelas famosas montañas de Kong, no corazón de África, que a finais do século XVIII apareceron por primeira vez dándolle veracidade ás fantasiosas historias do explorador inglés Mungo Park, e que durante case un século non faltaron nos mapas; ata que en 1889, cando se demostrou que non existían, con certa timidez por ter que reparar o que xa era unha tradición, comezaron a borralas.

Pero aínda así un chamado mapa avanzado de Oxford de 1928 incluíunas, e non sei por que en 1995, na era do «corta e pega» volveron a aparecer as citadas montañas fantasma nun mal Atlas, máis propio de coleccionistas de rarezas. Nada que ver coa inxente labor de don Domingo Fontán, percorrendo cos seus teodolitos, sextantes e barómetros a lombo de mula, todas as aldeas, vilas e casais galegos durante case vinte anos para cartografar, con métodos científicos e por primeira vez en España, o mapa de Galicia que presentou en 1834

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
3 votos
Tags
Comentarios

Mapas