Barbantia e Manuel Cartea tenden pontes entre a literatura xaponesa e a galega
RIANXO
Valentín García cualificou o libro coa tradución ao galego de trinta wakas de Eihei Dôgen como acontecemento cultural de relevo para Galicia
02 feb 2026 . Actualizado a las 16:00 h.Rianxo é punto de partida da actividade de Barbantia cada ano natural. Non é casualidade, porque Castelao, figura clave da literatura galega, naceu e morreu en xaneiro, motivo polo que o acto da asociación está sempre influenciado pola figura do poliédrico rianxeiro e acostuma contar con varias manifestacións artísticas. O venres, literatura, gravado, escultura e música conseguiron que a fría noite pasara a un segundo plano e cedera todo o protagonismo a un «acontecemento cultural de relevo» para o patrimonio literario de Galicia, a presentación dunha escolma con trinta wakas do libro Sanshô-Dôei, do mestre xaponés Eihei Dôgen, traducidos ao galego por Manuel Cartea e ilustrados con outros tantos gravados do artista Doroteo Arnáiz. Unha xoia nos contidos e na edición.
A música abriu e pechou o acto, a cargo do saxofonista da escola rianxeira Martín Castro. O alcalde, Julián Bustelo, deu a benvida, lembrou a actividade que se desenvolveu con motivo do ano Castelao, e presentou ao protagonista do eido artístico, o escultor Jontxu Argibay, quen, como tamén é costume, rematou a súa achega ao tempo que se desenvolvía a presentación. A obra pasa a formar parte dos fondos Castelao.
Debilidade
O alcalde cedeu a palabra a Valentín García Gómez, secretario xeral da Lingua da Xunta de Galicia, a quen agradeceu que sempre acuda a Rianxo cando se lle pide, e chanceou ao dicir que «vai ter que comprar piso en Rianxo». Este admitiu que ten debilidade por Rianxo e que está encantado de acudir aos actos aos que o convidan. García destacou o labor de Barbantia como «gran factoría de cultura, de ilusión e de contidos».
Subliñou o traballo ímprobo de Cartea con traducións cas que só el é capaz de meterse «porque traducir textos doutra lingua é un desafío para o autor, xa que hai que ter un coñecemento moi profundo da lingua de orixe». O secretario xeral sinalou que traer ao galego grandes obras é tan necesario como a calquera outra lingua «porque hai obras que teñen que estar. Non se concibiría ao galego como unha lingua normalizada si, por exemplo, non houbese traducións do Quixote, da Biblia, da Divina comedia... pero tamén hai que atender outras creacións que veñen de máis lonxe». Tivo un recoñecemento ás ilustracións sublimes de Doroteo Arnáiz e ao estudo de Román Arén: Corenta anos de haiku en Galicia (1985-2025), que forma parte da obra.
Repaso do mestre
A presidenta de Barbantia, María Xesús Blanco, agradeceu a acollida de Rianxo a Barbantia e a colaboración da Xunta coa edición dun libro que «enriquece a literatura galega e permite mergullarnos no pensamento filosófico dos kaikus». Cedeu a palabra a Doroteo Arnáiz, mestre do gravado e autor das trinta estampas que integran a escolma, quen se desculpou por non falar galego, que está a aprender.
Arnáiz repasou traballos similares como o que fixo cos versos de Eihei Dôgen traducidos por Cartea, citando as rimas de Bécquer ou Los cien sonetos de amor, entre outros. Destacou que, ao seu entender, hai demasiados gravados en todo o mundo, e cada día máis. Asegurou que tivo a fortuna de pasar 25 anos en Francia nos talleres dos estampadores, dos que aprendeu tanto deles como doutros artistas. Referiuse tamén a unha serie que fixo titulada Los desastres de la paz, que anticipaba o que está a ocorrer no mundo actualmente.
Rematou Cartea falando da tradución, pero antes explicou quen era o mestre Eihei Dôgen: un xaponés que aos catro anos xa era capaz de ler chinés «ía para primeiro ministro, e preferiu meterse monxe, filósofo e poeta», o que inflúe na súa poética.
Falou de tradución, da que dixo que non é importar unha lingua, senón universalizar a de chegada, e definiu a tradución como unha fecundación, xa que as dúas linguas saen beneficiadas.
«Os poemas de Dôgen comparten a súa filosofía: menos é máis. El falaba de que o importante está nas cousas pequenas, e iso lévao a facer eses poemas sen título, porque o título é un mal para os poemas, xa que che condicionan e a lectura ten que ser libre», sinalou Cartea.
Invitou a reflexionar sobre si unha tradución perde ou gana; que a tradución é unha reescritura, unha recreación; que hai que dominar as dúas linguas; que non hai dúas traducións iguais; que os malos tradutores quédanse co contido, máis que na forma; e que a traducir non se aprende nas escolas de tradución, como non se aprende a ser un Einstein nas escolas de física.