Hai agora trinta anos, unha comisión naceu na Illa para reclamar un paso cara o continente. Tres décadas despois, a obra nacida daquel empeño precisa unha reforma
09 ago 2009 . Actualizado a las 02:00 h.O xoves pola noite, durante unhas horas, a ponte que une A Illa co continente desapareceu. No fenómeno non houbo nada de paranormal, nin tampouco de máxico: a estrutura desapareceu só a efectos práticos, mentres a empresa que se encarga de rehabilitar a ponte a envolvía nunha profiláctica funda metálica. O peche, feito entre semana e de madrugada, pouco efecto directo tivo sobre a vida dos carcamáns. Pero servíu, iso sí, para que en moitas casas se desempolvasen os recordos daqueles tempos nos que vivir na Arousa significaba, moito máis que agora, vivir nunha illa. Os tempos da motora, dos partos na casa, das rúas libres de coches. Os tempos, tamén, nos que a vila ía quedando atrás con respecto a un continente no que a mellora das comunicacións se convertira xa nunha urxencia.
A idea de se unir ao resto do mundo mediante un istmo artificial xa levaba tempo dando voltas pola Arousa. Pero foi no ano 1979 cando aquel ruxe ruxe cobrou forma. A finais do mes de maio, o bar Ribeirán foi escenario da primeira reunión dunha recén nacida comisión pro ponte. «Estabamos todos os que tiñamos que estar reunidos arredor da mesa familiar do reservado do bar», conta trinta anos despois Sito Vázquez, daquela alcalde de Vilanova, nun dos blogs que ten abertos na rede. A asociación de veciños, a sociación Dorna, a asociación de pais, o pósito, os representantes dos bateeiros, dos comerciantes e dos fabricantes convertéronse «nun cabo polo que tiraban os cinco mil veciños da Illa arrastrando a ponte desde Madrid ata a Punta do Bao».
Moitas promesas que quedaran polo camiño fixeron ver aos integrantes daquela comisión que tanto esforzo non ía servir de nada se non respondía a unha estratexia ben organizada. Por iso, creáronse varios grupos de traballo, cada un coas súas misións e os seus obxectivos. Os da subcomisión económica, por exemplo, tiñan que exprimir os miolos para conseguir os fondos precisos para sacar adiante as accións reivindicativas (cumpriron de sobra: reuniron máis de dous millóns de pesetas dos de aquela). Os máis novos integráronse nun segundo grupo de traballo, o de propaganda, que tiña a misión de «crear na opinión pública a sensación de que a nosa reivindicación era xusta e sentida por todos os pobos da comarca». Foi do seu maxín de donde saíu aquel lema que falaba da ponte como «unha chave para seis mil presos», e que non tardou demasiado en dar a volta toda ao país enteiro. Pero para acadar a ponte era fundamental «conseguir apoios políticos, pois era preciso que non se producisen fisuras entre os políticos locais e que fósemos capaces de presentarnos coma un bloque diante da Administración».
Todos eses esforzos valeron a pena. E nese éxito tivo moito que ver o deputado por Pontevedra en el Congreso, José Antonio Gago Lorenzo, que pasaría á pequena historia da bisbarra como o «deputado-ponte». Ben merecido o tiña: desde a súa elección, no ano 1977, estivera a lle dar voltas a como facer para construir unha ponte entre A Illa e o continente. De feito, antes de que na Arousa nacese a comisión, Gago Lorenzo xa andivera a investigar as vellas promesas que Riveiro de Aguilar lle fixera aos carcamáns e que ninguén cumplira nunca, e a pedir opinións a moitos altos cargos do ministerio, que sempre lle respostaban en termos de «rendabilidade». «Una sola vida de un insular justifica suficientemente la realidad de esta obra», lembraba tempo despois o propio Gago Lorenzo.
O seu empeño plasmouse nun escrito presentado no Ministerio de Obras Públicas solicitando a construcción da ponte da Illa. Aquel documento levaba a rúbrica doutro home, Jesús Sancho Rof, quen ao cabo duns meses foi nomeado ministro dese ramo. Cinco membros da comisión pro-ponte terían a ocasión de poñer enriba da mesa do ministro aquel documento que el firmara. «Me habeis pillado por los huevos», contan que dixo Sancho Rof, para de seguido comprometerse a que nun prazo máximo de sete meses estaría ultimado o proxecto para unir a Illa co continente.
Con ese compromiso como pano de fondo, celebrouse no municipio arousán a Festa da Ponte. Unhas 5.000 persoas se reuniron para comer e bailar durante todo o día, acompañados polo deputado-ponte e outros mandatarios. A música correu a cargo de María Manuela, Emilio Cao e Milladoiro.
O camiño cara a ponte aínda había de ser longo. O trasvase competencial fixo que fose a Xunta a encargada finalmente de construir esa infraestrutura. Os traballos foron adxudicados no ano 1982 á empresa Ferrovial, e non foi ata 1983 cando se comezou a tender ese istmo artificial co que os arousáns levaban tanto tempo esperando. Durante dous anos foi medrando esa chave de dous quilómetros de lonxitude e 38 pilares. E non deixou de medrar ata o 14 de setembro de 1985, o día da inauguración.
Pero a ledicia pola apertura da ponte viuse empañada por varios motivos. Un, porque a comisión pro-ponte non foi convidada aos actos oficiais. Dous, porque a tensión política estaba a flor de pel naqueles convulsos días do goberno de Chiquita en Vilanova. Entre unhas cousas e outras, a ponte tivo unha inauguración doble: a oficial e protocolaria, encabezada polo presidente da Xunta Xerardo Fernández Albor, e a popular e festiva, protagonizada polos arousáns e na que o corte da cinta correu por conta de Eugenio García Castelo, Juan Otero Dios e Casilda Otero, que rompeu unha botella de champán contra o asfalto. Gago Lorenzo, o «deputado-ponte», participou nos dous actos, sendo recibido con abrazos por uns veciños da Arousa que aseguraban querer «á xente que fai cousas pola Illa». E el fixera moito: axudáralles a conquerir a chave que lles facía falta. Os carcamáns aínda tiñan outras loitas por librar e outras comisións por crear. A da segregación naceu pouco despois.