Lita empezou a atar nas vacacións da escola e acabou convertida na mellor redeira de todo o país. Loitadora e decidida, encheu de dignidade o seu oficio
26 abr 2009 . Actualizado a las 02:00 h.Cando Ángela Abal, Lita , era unha nena, pouco podía imaxinar o importantes que eran as horas que pasaba ao carón da súa tía, «sentadiña aos pés dunha cama de ferro». «Ela ensinoume a atar. Eu tiña nove anos, e ata agora», resume esta cambadesa. Con once xa ía ao peirao a traballar. «Gañaba un peso, paréceme. Unha miseria, dábannos algo por darnos». Pero peso a peso, e hora a hora, Lita acabou por se converter na mellor redeira de Galicia, e de España. E non é un falar: gañou campionatos, e mesmo recolleu un premio de mans de Franco. «Tiña a man coma manteca», recorda do seu breve encontro co ditador.
Pero os premios que a vida dá por un lado, adoita quitalos por outro. Lita quedou viúva moi cedo. «Pero daquela non tiñan tempo nin para se deprimir», apunta unha das súas fillas, sen parar de traballar. Lita asinte coa cabeza. Tiña fillos que sacar adiante, e non dubidou en facer o que tiña que facer: «Vendimos o que había no mar para montar o negocio en terra». Foi daquela cando quedou claro o valor das súas mans, expertas en atar redes e aparellos. «Como tiña que atender aos nenos, non me podía desprazar, así que empecei a traballar na casa». E na casa segue a atar e desatar nas horas que non pasa no comercio de artefactos navais que rexenta. Canda ela traballan outras tres mulleres da familia: a súa irmá Josefa e as súas fillas Ángela e Guadalupe.
«A nosa nai ía á seca e eu quedaba moitas veces coa miña irmá. E así aprendeume a atar. Cando tiña 14 anos xa gañaba como unha muller», recorda Josefa. As súas sobriñas aprenderon a forza de convivir coas redes. «Cando tiñan vacacións íalles metendo a agulla na man», conta Lita. E elas, como xa fixera a súa nai antes, sacaron bo partido daquelas clases.
As catro mulleres forman un equipo fabuloso. As catro móvense con soltura por un taller repleto de ferramentas de traballo e de xoguetes de nenos. Porque os netos de Lita tamén se están a criar no medio das redes. «É o bo disto. Permíteche traballar, coidar dos fillos e atender a casa. Non gañas tanto como se traballases nunha empresa, pero dáche outra liberdade», comenta Guadalupe. Tanto ela como a súa irmá están satisfeitas co seu traballo. De feito, diríase que disfrutan con el. Malia todo, non lles gustaría que as súas fillas seguisen coa tradición. «Non por nada, senón porque este non é un traballo recoñecido», conta Geli. E non demasiado ben pagado, porque aos mariñeiros «todo lle parece caro». «Eu tamén os entendo a eles, porque o peixe non lles vale e os gastos cada vez son máis», tercia Lita.
En calquera caso, a elas non lles falta traballo. Ata o seu taller chegan mariñeiros de toda a ría de Arousa, de toda Galicia, e de lugares aínda máis lonxanos. «Para Chile levaron boliches. E tamén levaron para Tenerife e Lanzarote», explica Lita facendo memoria. «Iso para nós é un orgullo, ¿como non o vai ser?». Un bálsamo contra algúns desaires sufridos en Cambados, porque, ao cabo, «ninguén e profeta na súa terra».
A Lita gústalle o seu traballo. Gústalle tanto que non se dá decidido a se xubilar. «Iso era o que tiña que facer, xubilarse e ir de vacacións», di unha das súas fillas. Lita promete que o vai pensar. Pero non parece demasiado convencida. Quizais sexa porque lle encanta seguir aprendendo. Porque no seu oficio sempre se aprende. «Hai que ter un pouco de vista para fixarse nas cousas», comentan as redeiras. Hai que mirar, escoitando aos armadores, imaxinar novas formas de facer as cousas. Investir tempo e esforzo. E asumir retos, porque «se un día traen un aparello roto, hai que telo listo para o día seguinte, porque o home vai ter que ir ao mar». E entón hai que traballar sen descanso, buscando solucións a medida que a malla da rede vai correndo entre unhas mans cheas de sabiduría.