Marchou Xesús Alonso Montero. E con el non marcha só un intelectual insigne, un académico brillante, un orador inigualable. Marcha —para min— o mestre. O meu mestre.
Coñecino nas aulas do Instituto Masculino de Lugo… e axiña comprendín que había mestres que explican materias e mestres que explican o mundo. El pertencía a estes últimos. Non ensinaba unicamente literatura, nin historia, nin análise textual… ensinaba dignidade. Ensinaba a amar a nosa terra sen folclorismos baleiros, a defender a lingua sen estridencias, a comprender que Galicia é unha responsabilidade moral.
Chamábanlle profesor, académico, conferenciante. Eu chameille primeiro profesor… despois Pedro Petouto… e desde hai xa ben anos… Amigo. El mesmo, cunha retranca que nunca o abandonou, falaba de Pedro Petouto como o modelo de mestre que sempre levou consigo. E vaia se tiña moito dese vello mestre que el mesmo creou… desa figura popular que, baixo aparencia sinxela, agocha unha sabedoría fonda, unha memoria colectiva, un compromiso radical coa palabra.
Foi xeneroso comigo máis do que merecía. Prologou varias das miñas obras, alentou os meus pasos literarios e corrixiume —cando era o caso— con severidade agarimosa. Se algo aprendín del foi que a cultura non é ornamento… é resistencia. Que escribir en galego non é só unha opción estética, senón unha afirmación ética.
Nas súas clases non había distancia. Había paixón. Falaba de autores como quen fala de vellos amigos, citaba versos coa mesma naturalidade coa que evocaba unha anécdota de aldea, e convertía cada lección nun acto de amor pola palabra. Non sei cantos alumnos sentiron o mesmo ca min, pero estou seguro de que fomos moitos os que saímos das súas aulas sendo algo máis conscientes de quen eramos.
Agora que a súa voz calou, queda o eco. Quedan os libros, os artigos, as conferencias. Queda a súa obra inmensa. Pero sobre todo queda a pegada invisible que deixa un mestre verdadeiro… a capacidade de seguir guiando… mesmo na ausencia.
Gústame imaxinalo organizando xa unha aula nalgún recuncho do Alén, disposto a explicar con paixón algún poema, a discutir unha interpretación, a reivindicar a nosa lingua tamén alá onde estea. E quero pensar —permítaseme a vaidade sentimental— que gardará un acento para min.
Porque os mestres auténticos non morren… continúan pronunciándose na nosa voz.
* Paco Rivas é profesor, filólogo, escritor e alumno de Alonso Montero.