Lingua viva

Víctor F. Freixanes
Víctor F. Freixanes VENTO NAS VELAS

MOAÑA

M.MORALEJO

19 sep 2021 . Actualizado a las 05:00 h.

Disque os esquimós de Canadá, Groenlandia e o norte de Alaska teñen ata nove ou dez maneiras diferentes de nomear a cor branca. Non sei se é exactamente así. Pero en galego temos unha chea de denominacións para a choiva (orballo, cairo, ballón, bategada, mera, morriña, chuvasco, barrufa, barbaña, poalleira…) e mesmo para o verbo chorar (bagullar, nifrar, lagrimexar, lepear, chorar, gañir, choromicar, carpir...) segundo o momento e a circunstancia). Baixei estes días ás rías, a visitar os meus amigos Geli e Xaime de Moaña. Dende os principios da pandemia non nos viamos, e daquela, coma outras veces, acabamos repasando léxico e ausencias, «pois os académicos sabedes moitas cousas -recoñecen-, pero a lingua está na xente, e hai que escoitar a xente», dito sexa con todo o respecto e cariño.

E sentamos ollando o mar, diante da allada de Meira. Alí estaba a memoria do meu tío Alfredo, que foi quen me ensinou algúns destes segredos. A allada, por exemplo, que aínda non temos no dicionario normativo, e un asentamento manso no fondo do mar, perto da praia, a xeito de esteiro ou ensenada, onde contra a tardiña vén comer o peixe. Temos a allada de Meira, a allada de Tirán, a allada de Raxó… O meu tío Alfredo, que vivía da pesca da nécora, a sardiña e o camarón, nunca ía á praia de festa. «A praia é para traballar», advertía cada vez que lle pediamos que viñese connosco os domingos a Lourido ou Campelo, na ría de Pontevedra.

Para os urbanitas pontevedreses, a praia era sempre a praia e na praia hai area, se acaso area seca ou mollada, pero area. Para os mariñeiros das rías, que son o mar do traballo, a area é distinta e ten varias denominacións, igual que a cor branca para os esquimós do ártico. Hai area seca e area mollada, area gorda e area doce, area milla, tesal, fanco (onde come a ameixa, a cornicha, o croque, a vieira, a voandeira, o moelo e os relós), o bruhal (onde cría a nécora e o camarón, e onde bolen os buraces), o cunchido (onde fai o niño o polvo)… Nomes diferentes para un universo rico onde cada cousa tiña o seu sitio e había un sitio para cada cousa.