ÁS VECES parece que desapareceron, pero seguen aí. Despois de moitos paseos pola mesma avenida, un día reparamos en que alí, nese recanto agochado entre unha tenda chinesa de gangas e unha oficina inmobiliaria, continúa a traballar un zapateiro. Nestes tempos nos que os obxectos teñen igual caducidade que un iogur, atopar a este artesán produce unha emoción semellante á que se podería experimentar de ver a un miniaturista medieval sobre o seu escritorio. Un asubío fugaz na rúa tamén nos lembra de que algún afiador aínda anda por aí; en canto aos paraugas, non sei de ninguén que os leve xa a que llos amañen. Esta vertixe ten outros efectos secundarios, como é a insatisfacción constante do presente e unha voraz arela polo que entendemos como progresar: unha casa máis grande, un móbil máis cativo. Un coche máis veloz, un ordenador con prestacións instantáneas. Aspiracións lexítimas, por outra parte. Mais a eses mesmos iogures efémeros lles pedimos que nos protexan do colesterol e que nos defendan de todo o malo. As nosas expectativas nos avances medra sen límite. Nos esiximos pero tamén nós vivimos esa presión. Antes era posible mercar unha casa co gañado nuns anos sacrificados na emigración; agora ese esforzo queda minúsculo para afrontar as hipotecas que moitos terán que deixar como herdanza. A marca do razoable semella quedar moi atrás e, non obstante, cada vez son máis os que se senten esixidos. Vivimos como nunha canción de Bob Dylan: «Entregueille o meu corazón, pero ela quería a miña alma». E a que prezo.