O acoirazado Maine, da armada dos Estados Unidos, estoupou e afundiu na baía da Habana o 15 de febreiro de 1898. Morreron 250 tripulantes. Foi o suceso que promoveu a entrada na guerra contra España da potencia norteamericana, que dende había tempo agardaba ocasión da intervir. Dende a prensa sensacionalista (Randolf Hearst) manipulouse a opinión pública a prol de crear o estado de opinión necesario para a actuación militar. Willian McKinley era entón o presidente USA. Neses anos xa estaba activa a chamada Doutrina Monroe (1823), idea do quinto presidente dos Estados Unidos, James Monroe (1817-1825), que inicialmente intentaba impedir a presenza europea no continente mais que axiña derivou cara a unha política de intervención e dominio norteamericano sobre as novas repúblicas: «América para os americanos».
Andando o tempo demostrouse que o afundimento do Maine non foi un ataque do Goberno español contra o acoirazado, que aparentemente acudía á illa con fins pacíficos, senón unha sabotaxe promovida polo propio goberno USA, mesmo sacrificando os seus mariñeiros e soldados. O correspondente do xornal de Randolf Hearst comunicou á redacción que na illa todo estaba calmo, que os abusos dos que falaba a prensa norteamericana non eran certos, que «aquí non pasa nada», mesmo queixábase de aburrimento solicitando volver á redacción de Nova York. «Vostede quédese aí», seica respondeu o propietario do periódico. «Da guerra encárgome eu». O resultado foi que os Estados Unidos fixéronse coa illa ata o ano 1902 e despois instalaron alí os seus intereses, protectorado e gobernos títeres.
Xa con Fidel Castro no poder e derrubado o goberno de Fulgencio Batista, un deses gobernos títeres, de 1961 foi o intento de invasión militar da baía de Cochinos (Playa Girón), con John F. Kennedy no poder, e a derrota dos asaltantes, exiliados cubanos anticastristas asentados en Florida co apoio outra vez do Goberno norteamericano. Eran os avós ou os pais de Marco Rubio, secretario de estado USA e principal inspirador da estratexia do que eles chaman «recuperación democrática da illa». Pouco despois de baía de Cochinos a chamada «crise dos mísiles» abriu unha nova crise na zona, que durante días puxo en alta tensión o mundo. Desta xa teño eu memoria de rapaz, cos barcos soviéticos cruzando o Atlántico para axudar os cubanos e establecer cabezas nucleares da illa.
A resistencia cubana contra as manobras e a forza militar do imperio USA é impresionante. O bloqueo económico é un escándalo que só se explica no xogo de intereses da política internacional, igual de escandalosa. Para os galegos a illa é un territorio case familiar, non só pola pegada que a nosa xente deixou naquelas terras, senón pola lembranza de moitas familias que alá estiveron. Na crónica da cultura e a identidade galega, Cuba ten un papel fundamental, case diría fundacional. A presenza outra vez de barcos de guerra norteamericanos nos mares próximos a Habana, amosando toda a súa potencia de castigo, pon un puño no corazón.