Estamos todos aprendendo. A humildade é obrigada para enfrontarse á complexidade, que xorde da combinación simultánea de economía e saúde, ciencia e política, administración e xustiza, o que esixe unha razón compartida entre os actores.
Fartos, cada un á súa maneira. Para este estado de ánimo colectivo, case máis daniño que o virus é o clima de enfrontamento. Asusta ver como, en circunstancias extremas, se está a xestionar esta situación: considéranse o embigo do mundo e perden o norte. Pero nin o prexudicial Procés nin a xestión da pandemia poden arrastrarnos a unha catalanofobia ou madileñofobia.
Como dicía noutro artigo, fagan política co virus, pero da boa, porque é o mellor instrumento para superar as dificultades con valentía e claridade de mensaxes. A outra complica en vez de resolver e a ideoloxía crúa, sen matices, serve como escudo perfecto da ignorancia, da incapacidade de pensar polo medo que produce compartir algo co contrario.
Hai lugar para a esperanza, e non só a da vacina. Esta situación pode traer consigo algún tipo de cambio que hai que considerar desde agora. Tres exemplos.
Esta España difícil, por diversa, que tan ben se descentralizou coa Constitución, necesita neste momento prácticas federais, é dicir, como acordar medidas e lexislación de interese nacional nun contexto autonómico e con que maiorías se exercen.
A dialéctica cidade-campo ten unha oportunidade de ser reconsiderada. As cidades adormecen coa crise e o campo adquire importancia. Ambos necesitan resucitar mesturando demografía e empadroamento, infraestruturas, equipamentos e transporte eficiente, a implantación de novas economías nos municipios rurais ou o teletraballo. En fin, toda unha praxe de pensamento e acción transversal en torno á habitación racional do territorio, aproveitando a oportunidade inmediata da negociación da lei de sustentabilidade e os fondos europeos.
A educación e a cultura son parella inseparable. Que é o que pasa para que, máis alá das reiteradas chamadas á responsabilidade, amplas capas da xuventude adopten esta forma perigosa de transgresión ante unha situación tan grave. Cal é o sistema educativo que non é capaz de implicar a mocidade nin os pais, que ao mellor teñen abdicado e deixan a tarefa nas mans da escola, que ao mellor non pode. Como transmitir a responsabilidade interxeracional coa desesperanza dun paro xuvenil tan brutal. Educar é ir dalgún xeito contra corrente e a tan loada familia española está en cuestión.