Pobre Montesquieu


Poucos nomes son mencionados tan de balde en España como o de Charles-Louise de Secondat de la Brede e de Montesquieu, coñecido como barón de Montesquieu. Cando se considera que un acto do poder executivo ou lexislativo cuestiona ao poder xudicial, adoita presentarse como un ataque á separación de poderes e a Montesquieu, ao seu principio de separación de poderes, enténdese. Á inversa, cando unha acción do poder xudicial cuestiona ao executivo ou ao lexislativo, ninguén se encomenda a el. Esta asimetría xa debera poñernos na pista sobre o uso instrumental do francés. Todo o mundo relaciona a separación de poderes con Montesquieu, pero resulta común referirse a esa relación dunha forma máis ben mítica e sempre ahistórica. En última instancia, profundamente antidemocrática e mesmo antiliberal.

As mecánicas alusións a Montesquieu (1689-1755) para reclamar a estrita e rotunda división de poderes resultan profundamente desafortunadas nunha democracia moderna. De feito, o autor finou moito antes de que o liberalismo se abrira camiño no continente europeo, e cando o parlamentarismo do outro lado da canle da Mancha estaba aínda afirmando a superioridade da lei do parlamento sobre á vontade do rei e dividindo en dous o poder: lexislativo e executivo. Para o xudicial abondaba garantir a inmobilidade dos xuíces para non seren ameazados na interpretación da lei. Ese era o contexto no que o noso autor reclama en Francia a división de poderes para, imitando aos seus veciños, limitar o absolutismo que sufrían os franceses, cada vez máis insoportable na súa arbitrariedade e cada vez máis incompatible co avance da deusa razón.

Non deixa de asombrar o mal uso da súa obra, pois este ilustrado é materia de estudo de todos os escolares do mundo por ser un dos grandes do Século das Luces francés. Nin o integrismo relixioso nin os totalitarismos puideron agochar as achegas deste e doutros construtores da Ilustración, e tampouco o logrou o empeño ultramontano e antiliberal da Igrexa católica, que, até o Concilio Vaticano II, foi, con excepcións, combativamente antimoderna. Non houbo censura educativa de pais, nais, ditadores ou igrexas capaz de impedirlle brillar coa luz propia ao barón de Montesquieu. E non é que non se intentara. Ao longo de varias décadas durante a ditadura, pero tamén moito tempo antes e aínda moito tempo despois, en centros educativos relixiosos dominaba o aleccionamento antiilustrado, polo que os libros e as leccións dirixidas aos estudantes evitaban referirse ás Luces máis que como un tempo de disolventes especulacións filosóficas contrarias ás doutrinas do Novo Estado e a Igrexa verdadeira.

Nas democracias nada pode haber por riba do poder do parlamento, que asume, dende a Revolución francesa, a soberanía do soberano para exercela en nome da nación (sempre reducida) primeiro, e do pobo (todos e todas) despois. A democracia é incompatible coa aristocracia, pero o conflito está servido cando as culturas políticas democráticas son tan febles que entran en crise a cada auto, de fe ou xudicial. No xuízo político que está facendo o Senado, constituído en Tribunal, ao presidente Trump enténdese a lóxica da división de poderes nunha democracia.

Conoce toda nuestra oferta de newsletters

Hemos creado para ti una selección de contenidos para que los recibas cómodamente en tu correo electrónico. Descubre nuestro nuevo servicio.

Votación
18 votos
Comentarios

Pobre Montesquieu