A catedral de Santiago foi obxecto de gran número de estudos e análises que, profundizando en aspectos da súa concepción, construción, estética e sentido, focalizáronse en elementos parciais, ou en períodos concretos da súa xa milenaria historia.
Non obstante, só en moi escasas ocasións o obxecto de estudo foi a catedral como un todo, ou o punto de vista, unha visión integral, no sincrónico e diacrónico, do templo.
En certa medida, ese feito ten relación coa dificultade para acceder a datos de campo que permitan ir máis aló de estudos e aproximacións hipotéticas. Por iso, a intensidade e amplitude das intervencións que se están acometendo desde o ano 2011 en execución do Plan Director de Restauración e Conservación da Catedral, fan necesario aproveitar a información derivada delas para documentar os traballos realizados e completar e enriquecer o acervo analítico sobre a historia do templo, operando sobre o alicerce da súa realidade construtiva á que se pode acceder a través da acción restauradora e conservadora.
Con este enfoque, a catedral, co apoio financeiro da Xunta, está desenvolvendo un proxecto científico, divulgativo e editorial que trata de analizar dúas dimensións principais: a primeira é unha visión integral da Catedral de Santiago, e a segunda a documentación e Análise da súa restauración e conservación.
A visión integral da catedral atende á dimensión espiritual, á historia e ao arte, á catedral como edificación e ao seu papel na evolución da cidade de Santiago de Compostela e dos camiños desde o inicio da súa construción ata os nosos días. Para abordar este contido, quince destacados especialistas (historiadores, historiadores da arte e arquitectos) elaboraron estudos específicos que se están poñendo en común mediante grupos de traballo interdisciplinares e que darán lugar a dúas publicacións: unha, a versión íntegra dos traballos iniciais; outra, un texto orientado á divulgación que faga accesible para o público non especializado a fascinante historia da catedral.
A análise da restauración e conservación do templo abordará as intervencións recentes derivadas do Plan Director de Restauración e Conservación, concretadas na programación prevista nos convenios entre o Ministerio de Facenda, a Xunta de Galicia e a Fundación Catedral, e nas actuacións promovidas polo Ministerio de Fomento, e analizará outras intervencións concretas que se están levando a cabo para mellorar a relación entre arquitectura e luz na catedral, atender ás cuestiones ambientais (como a calidade do aire ou a regulación do seu grao de humidade) ou aos procesos de restauración do aparello lígneo do baldaquino, e das pinturas, rexerías e mármores das capelas e deambulatorios.
Para iso, os arquitectos e técnicos que participan nas actuacións de restauración están elaborando os seus estudos específicos, que serán integrados nun volume compilatorio e explicativo.
Así, os resultados do proxecto se concretan en dous tomos, que serán obxecto de impresión física, onde se recollerán os textos de síntese das dúas dimensións, e unha edición dixital na que se incorporarán os traballos orixinais de cada especialista, así como o aparello gráfico e documental complementario necesario.
Con estes traballos, o esforzo de restauración da catedral cobrará tamén a dimensión dun enriquecemento do saber e da difusión xeral do mesmo respecto a unha xoia tan prezada como a Igrexa de Santiago, porque o coidado e a protección do patrimonio deben pivotar sobre dous piares, ambos indispensables, a intervención e o coñecemento, e sobre un plantexamento interdisciplinar e colaborativo de moitas disciplinas e especialidades, cousa que, lamentablemente, se dá con menos frecuencia da desexable.