Hoxe, 14 de abril, hai 86 anos que abrollou a II República en España. Como eu só tiña dous, non lembro nada nadiña daquel día de primavera, pero a data ben merece que un veterano coma min, un vedraño, evoque un episodio acaecido doce anos despois, o 14 de abril de 1943, anos duros do franquismo e en plena Guerra Mundial. Anos moi duros, certamente, pero nos que os antifascistas albiscaban certas esperanzas pois o 2 de febreiro dese ano a Unión Soviética derrotara á Alemaña nazi na batalla de Stalingrado impedindo con carácter definitivo o voraz expansionismo hitleriano.
Ese 14 de abril de 1943, un canteiro da parroquia de San Paio de Ventosela, Emilio Villar Villar, daquela con dezaoito anos e xa militante do Partido, chantou no curuto da ponte de Castrelo, sobre o río Miño, unha bandeira republicana sen que a parella da Garda Civil se decatase. O xesto, arriscado, por parte do mozo, era un xesto especialmente republicano: a bandeira ondeou, durante unhas horas, naquela ponte desde onde, no tráxico verán de 1936, os reaccionarios do Ribeiro chimparan, xa mortos, a centos de republicanos daquelas comarcas.
Eu, con catorce anos, oía falar en voz baixa na aldea da «bandeira», e lembro con precisión a conversa da señora Gumersinda con miña nai: «Seica vai volver aquela». A señora Gumersinda, que era moi aguda, quizais recordaba aquel debuxo de Castelao no que un loro, en plena monarquía, berráballe a un garda municipal: «Viva aquela!».
O loro, moi consciente dos seus limitados dereitos cívicos, non ousou berrar «Viva a República!». O loro de Castelao, sen dúbida, sabía moito da teoría da comunicación e non ignoraba como evitar as severidades da Lei Mordaza daquela vixente.
Algúns anos despois coñecín a Emilio Villar e fun, ademais de camarada, amigo del, e foi no 14 de abril do 2002 cando lle fixemos unha homenaxe na mesma ponte de Castrelo de Miño: unha homenaxe á súa proeza de 1943. Emilio, con oitenta anos, subiu de novo ao curuto da ponte e chantou a bandeira tricolor coa mesma forza dun mozo de vinte anos. Xa no xantar, á hora dos brindes, ergueu a súa cunca do Ribeiro e exclamou: «Brindo polo loro de Castelao». Logo, na conversa, sempre que se refería ao loro, chamáballe amigo e camarada.