Naceu hai cen anos no mar, cando un barco ateigado de emigrantes galegos estaba preto do porto da Habana. Era o 10 de agosto de 1916. A familia non tarda en deixar Cuba, a mesma familia que, de novo por necesidade, emigra á Arxentina, onde Lorenzo Varela aprende as primeiras letras e as segundas. Mozote, está en Lugo, onde cursa o bacharelato e onde coñece e trata, entre outros, a Ánxel Fole e a Ramón Piñeiro. Son os protagonistas dun fermoso e conmovedor poema seu, Eramos tres irmáns, no que Piñeiro é «o santo», Fole, «o tolo», e Varela, «o capitán». Boa caracterización. En Lugo, Lorenzo Varela, non poeta aínda, é un galeguista moi esquerdista. Xa en Madrid (1935), anda polas beiras do PCE, partido no que ingresa na Guerra Civil, na que defendeu a República coa pluma e coa espada. Brillante, didáctico e seriamente comprometido coa causa, chegou a comisario político. Cando se dirixía aos soldados galegos, estes advertían naquel camarada tan novo e con tanta auctoritas, a razón popular que lle viña das terras de Monterroso, berce de seus pais e matria do seu galego, das palabras coas que compuxo no exilio unha obra poética breve, pero densa, nobre, saudosa e reivindicativa («Vinde chousas sagradas, / carballeiras de meus pais»).
Cen anos despois, as institucións políticas galegas aínda non levantaron un dedo para conmemorar a este admirable cidadán, a este excelente poeta en castelán e en galego e a un crítico de arte extraordinariamente dotado para achegarnos aos textos plásticos de Luís Seoane ou Picasso. Hai unha excepción, a do Concello de Monterroso, que convocou, hai meses, un concurso pedagóxico-literario para premiar traballos nos que os autores tiñan que comentar poemas (galegos e casteláns) formulados de tal xeito que os profesores de bacharelato puidesen utilizalos na aula con eficacia. Non foi cativa a colleita nin pequena a categoría, como sinalaron os membros do xurado o día 18 de novembro, no que tiven a honra de compartir deliberacións con dous ilustres lorenzólogos monterrosinos, Fernando Salgado e Gregorio Ferreiro Fente.
O día 3 de decembro tivo lugar en Monterroso unha xornada literaria e musical en homenaxe do escritor con moi distintas actividades. Quizais haxa que destacar a primeira, na que os premiados leron, na prisión de Monterroso, os poemas que comentaron: Homenaje a Picasso (Patricia Arias Chachero), Eramos tres irmáns (Cristina Souto Diéguez), Compañeiros da miña xeración mortos ou asesinados (Ramón Nicolás) e Castelao (Esperanza Mariño).