Ás veces estas cousas suceden. O que parecía eterno (ou alguén pensaba que había ser eterno) deriva de súpeto noutra cousa. Escribo esta marea na véspera do 9-N, data de inflexión dun proceso que vén de atrás e que, inevitablemente, vai marcar un antes e un despois na convivencia de todos. Tamén de nós, os galegos, que nalgún momento participamos activamente na construción dun modelo que semella que tocou fondo e no que non sabemos agora moi ben onde estamos, pero que nos afecta. Queirámolo ou non, deriven cara a onde deriven os acontecementos, nada será igual ao día seguinte.
Outros prefiren explicalo dende a política e a economía. Hai tempo que a miña interpretación é outra, sen negar nin a política nin a economía. A reacción masiva de centos de miles de cataláns contra un modelo que deixaron de sentir como algo propio (a súa relación actual con España) non é unha cuestión económica, como algúns analistas queren ver; é unha cuestión emocional, simbólica, afectiva, e por tanto moito máis difícil de xestionar. ¿Cando e por que chegamos a esta situación? Estou seguro de que o acordo económico é posible, a negociación (expresión que non me gusta, pero que se repite tozudamente) probablemente se producirá, os axentes económicos operan con intereses de seu. Pero os lazos de afecto e recoñecemento que algunha vez existiron, a idea dun proxecto que podiamos compartir e desenvolver entre todos, está roto, como cando se rompe unha relación de parella. E se non está roto, está seriamente mancado.
Explicoumo unha amiga e paréceme que é unha boa explicación. ¿Que sucede cando unha relación de amor deixa de funcionar? Hai que buscar unha solución. O divorcio pode plantearse en termos civilizados ou pola brava. Os especialistas aconsellan ás veces mesmo establecer unha certa distancia para reflexionar. Existen bens gananciais, o futuro dos fillos, propiedades adquiridas? Cómpre manter a cabeza fría e medir as consecuencias. Mais hai quen plantea o asunto coma unha confrontación: «Es mía e de aquí non te moves». «¿Por que?». «Porque o digo eu, que son quen establece as normas». Cada parte saca o látigo, desenfunda os agravios, e a castigar. Tamén hai quen mira para outro lado.
¿Podemos recuperar o que está roto? Ás veces é posible manter a relación por conveniencia. Mais a parella está mancada. A imposición non só non a arranxa, senón que radicaliza a desafección. Só repasando cada paso, cada palabra que un día pronunciamos e se cadra non deberiamos ter pronunciado, cada xesto, cada desconfianza ou engano, cada ferida non cicatrizada, poderiamos intentar abrir un portelo, sabendo que, nas rupturas, a culpa nunca é só dunha parte, todas as partes están implicadas. Escribo sen saber (nin poder adiviñar) como van evolucionar os acontecementos. Nestes casos, o que se diga ou faga ao día seguinte é aínda máis importante que o día anterior. Mais quen pense que as cousas van quedar coma antes, coma se non houbese pasado nada, é que nunca viviu unha historia de desamor.