Nunca esquecerei a mañá en que o director do equipo de economistas entrou no meu despacho, a poucas semanas do peche do exercicio económico do ano, e preguntou con total normalidade, case diría que con conmovedora inocencia: «¿Que queres dar? ¿Beneficios ou perdas?». Eran os anos das vacas gordas, os anos 90 do pasado século, cunha actividade desenfreada nas bolsas, mestres da enxeñería financeira (tamén lle dicían así) traballando seguido para as consultoras, movementos de capital que brincaban coma gacelas diante das escopetas dos cazadores... Algún ministro dicía pola televisión que, se en España a xente non se facía rica en catro semanas, era porque era parva.
Eu viña de Letras. Viña, sobre todo, dunha economía simple, doméstica, supoño que bastante primitiva, onde o cash flow consistía en saber se había ou non había diñeiro no caixón da cociña a final de mes para pagar á leiteira e o principal activo da empresa (a familia) fundamentábase no traballo do meu pai, que daquela vendía eléctrodos. «¿Beneficios ou perdas?». Recoñezo que aquilo me quedaba un pouco grande. Non se trataba de irregularidades, senón de saber ordenar os apuntamentos: ingresos, amortizacións, investimentos, pagos, política de provisións, fluxos de capital circulante? Nun tris tras o escenario mudaba cunha precisión abraiante, coma unha máquina perfecta.
Co tempo deprendín un pouco máis. ¿Como medra o negocio? Depende de como saibamos presentar as contas diante dos accionistas. Mercamos empresas e crecemos, endebedámonos para crecer e a débeda aumenta, pero tamén os activos. A estratexia consiste en expandirse: cada vez máis grandes, cada vez máis complexos? Estabamos no mundo mundial, e a desregularización dos mercados favorecía todo tipo de movementos. Mesmo a propiedade era confusa. ¿Quen eran os donos das empresas? Nos tempos do meu pai os amos tiñan rostro, podíamos recoñecelos, para ben e para mal. Pero agora mandaban as corporacións: fondos transnacionais, apuntamentos abstractos, enderezos non sempre doados de localizar, participacións que ían e viñan, carteiras de investimento administradas ás veces dende os lugares máis remotos (e desconcertantes). Cada vez máis, os equipos de dirección concentrábanse nas mans de técnicos especializados, adestrados nas artes da manipulación. ¿Beneficios ou perdas? Depende.
Un día, alguén descubre que non hai diñeiro no caixón da cociña para pagar o leite (o salario dos traballadores, por exemplo). Tampouco para facer fronte ás débedas do crecemento. Os créditos desaparecen. As axudas oficiais tamén. Coma nas pirámides dos trileiros, falla unha carta e, de súpeto, caen todas. ¿Quen paga os pratos rotos? Os especialistas na xestión teñen cuberta a saída: contratos que se blindaron eles mesmos, polo que puidese pasar. A propiedade non ten rostro, é unha abstracción. A pirámide cae coma o que é: un castelo de naipes. Agora queren meter as contas da prostitución e do narcotráfico, ¡unha iniciativa europea!, para que cadren os números.