O 1 de maio deste ano Chonchiña cumpriu en México cen anos. Foi na casa da súa filla Mariángeles, poeta sempre atenta ás musas da bondade e do agarimo. Na mesma morna casa falecería catro meses despois. Non sei de persoa ningunha que inspirara máis afectos, tanto en vida do seu marido, o doutor Francisco Comesaña (1913-1997), como despois. Ambos os dous están magnificamente retratados nun relato de Manuel Rivas, O lapis do carpinteiro.
Ninguén sabía que se chamaba Ascensión (Ascensión Concheiro) e todos a chamaban polo hipocorístico, Choncha, case sempre en diminutivo, Chonchiña.
As persoas que a trataron -miles-, por pequena que fose a relación, percibían que respiraba agarimo e bondade, as musas que transmitiu aos seus fillos: a Mariángeles, poeta, e a Francisco Javier, delicado violinista. Supoño que algo herdaron do pai, do camarada Paco Comesaña, máis expresivo, máis activista e non menos xeneroso. Viviron en México, no exilio, máis de tres décadas, e en México, no fogar cálido da súa filla e do seu neto Juan Manuel, estaba Choncha, a nosa Chonchiña, desde que, hai ano e medio, unha doenza lle arrebatou o fillo. Na despedida, díxonos Chonchiña que volvería a Tui para servirnos na súa hospitalaria casa, máis unha vez, unha taza de café con leite, con amor, cun sorriso inesquecible, con dozura. Fermosa e atractiva como poucas mulleres, Chonchiña engaiolaba espiritualmente.
En 1936 era a noiva de Paco Comesaña, que acababa de finalizar, en Santiago, a carreira de Medicina e ingresar en prisión por pertencer ás Xuventudes Socialistas Unificadas (como Isaac Díaz Pardo). Co noivo en prisión sete anos (e coa ameaza da pena de morte), na súa vila natal, Ordes, resistiu presións e cantos de serea de falanxistas, avogados ben pagos, médicos con bo futuro profesional, comerciantes adiñeirados e vinculeiros ricos. Chonchiña, ademais dun corazón namorado, tiña un corazón moral, un corazón leal, e en 1943 viaxa co arriscado militante ao exilio, a México.
O día 1 de maio Chonchiña cumpriu en México cen anos. Cóntame Marita Vázquez de la Cruz, convidada á efeméride, que Chonchiña, no intre de soprar as cen velas nese Primeiro de Maio, lembrou ao seu home, aos amigos exiliados, a tantos loitadores e, case sen decatarse, cantou os primeiros versos da Internacional. Acompañábana, neste exercicio de memoria e lealdade, catro amigas españolas, case centenarias, que aínda residen no exilio mexicano. Se houbese unha instancia internacional con autoridade ética para honrar a unha persoa do común que foi excepcional, hoxe decretaría tres días de loito, nomeadamente en Galicia, orfa, desde hai dous días, de Chonchiña.