HOUBO TEMPOS peores, tamén é certo. Sempre hai consolo para todo. George Borrow, o vendedor de biblias, alcumado Jorgito o Inglés, que deixou escrita unha das crónicas máis lúcidas e brillantes que temos da península ibérica e da Galicia do século XIX, entrou no país polos montes do Bierzo en 1837 e case que o comen as moscas. Perdeu o cabalo que traía, e menos mal que deu cuns moinantes que lle venderon unha besta pequeneira e rabuda coa que puido cruzar as toxeiras do Cebreiro e arribar a Lugo. Ramón Otero Pedrayo, para viaxar en tren dende Trasalba a Santiago de Compostela, en 1905, en sendo un mociño de 17 anos que viña examinarse por libre do primeiro curso de Filosofía e Letras (daquela chamado Curso de Ampliación), botou un día enteiro, «dende a mañanciña ata a noite cerrada», segundo as súas propias palabras, por Redondela, Figueirido, Pontevedra e Padrón, pois a liña de ferrocarril entre Santiago e Ourense non se abre ata 1958. Non tivo moita sorte o ferrocarril entre nós, tocante a prazos e tempos. O primeiro camiño de ferro que empezou a funcionar en España foi o de Barcelona-Mataró, en 1848. Daquela axiña empezaron os máis espelidos a reclamar tratamento similar para Galicia, onde o gando, o cereal e maila conserva constituían unha primeira base obxectiva para o tráfico de mercadorías. Pois ben, a primeira liña férrea é de 1873, a dos Trulock, entre Santiago e Carril, e ata 1881 non entra en Ourense dende Zamora a primeira locomotora, 33 anos despois da pioneira catalá. Eduardo Chao, un dos grandes personaxes da política galega do século XIX, corredactor, entre outros méritos, da Constitución Federal da Primeira República, deixou folgos, ilusións, creto e mil traballos para ver de superar, sen resultado, as liortas localistas entre os xentiñas do país e intentar daquela establecer (inutilmente) unha liña férrea que conectase a Meseta co comercio das rías. Ata 1943, se un viaxeiro quería chegar dende Coruña a Santiago por tren (74 km) tiña que ir dar a volta toda por Lugo, Sarria, Monforte, Ourense, Salvaterra, Tui, Vigo, Redondela, Pontevedra, Carril, Padrón, etcétera. Agora seica toca Portugal. Outra vez con trasacordos e retrasos, malia a aposta decidida que seica nesta ocasión están dispostas a facer as caixas (o capital galego que temos). O noso deseño de comunicacións cara ao exterior estivo sempre trincado pola dependencia da Meseta e máis polos adiamentos, a preguiza ou a irresponsabilidade dos que tiñan que dispoñer da determinación e os recursos necesarios. A liña do norte (a cantábrica) e a liña do sur (a portuguesa) veñen de vello mancadas, en sendo -hoxe máis ca nunca- vías de primeira necesidade para o desenvolvemento da nosa realidade social e máis da nosa economía. ¡Estamos no século XXI!