A TOXA, branco balneario na illa verde. Belo paseo con cheiro a salitre. Circunstancia para unha despedida. -Tróuxenche as túas cartas porque quizais queiras descubrir o que eras polo que escribías -un amigo tende a outro un arquivador de fol no que van aparecendo sobres. Os enderezos son de Vigo, Lisboa, Madrid, Montreux, Nova York, Río, Baía... Deles dedúcese unha vida emigrante, desde a aldea montañesa onde chaman «veigas» aos leiros ata o burgo marítimo que abre portas ao mundo; e, desde alí, a calquera lugar. -Pero, ¿por qué non as gardas ti? Son túas, non miñas -protesta o autor das misivas. -Porque lle vou dar unha volta a todo. Voume para a Baía, a gozar o que a vida aínda queira darme. Á fin das contas é un retorno ás orixes; e nunca deixarei de vir ao teu Impaís, ho, que un galego de raza sempre ten saudades dun cocido e dun centolo en comida. Un retorno ás orixes, porque -xa o dicía Jorge Amado, relator do Brasil baiano- os galegos levaron o pan á terra mulata de Todos os Santos. Un daqueles panadeiros foi o avó do que agora se vai recoller nas praias da Baía; e de Salvador viñeron os capitais con que a familia montou negocios en Portugal e Francia, cos que pagou estudios en Compostela. Galicia foi unha constante patriótica para eles. A aldea matriz, un tabernáculo. Legáronlle tumbas e monumentos. -A casa de Vigo fica pechada -segue a explicación-. Comprei unha lindísima alá. Diante dela fan os cultos á deusa do mar. Xa che mandarei o enderezo, e non me faltes. O paseo continúa, nun repaso á galería de retratos que se abre co de Ramón Piñeiro, primeira relación común. O que se vai deixa Galicia amargurado. -Volvín á Nosa Terra pero non me deixastes facer o que quería -conclúe, e recorda ao amigo o epitafio que, gravado en bronce, leva consigo para alén do mar-: Cá jaz um galego que não ensinou quanto sabia e já não pode seguir ensinando. Silencio. Resumo de vida. Unha vela alba marca rumbo a Poñente sobre o verdiazul arousán.