HAI DOUS anos eu estaba alí. Dous anos xustos, un día coma hoxe exactamente, empoleirado sobre a cidade inmensa, aceiro e cristal, a máis de cincocentos metros de altura. Os turistas empezaban a facer cola ás nove da mañá, polo aquel de aproveitar o día, case que ó tempo que se retiraban os equipos de limpeza, xa coas primeiras oficinas ocupadas. O restaurante a punto, cos cafés rápidos e os croissants . Os ascensores. Minuto e medio para chegar arriba. Esa sensación de vértixe ou vacío que che sube por dentro co pulo da rapidísima subida. Fotografías. Corenta linguas distintas. Eran os símbolos do poder. A soberbia de Babel, xusto na raia do ceo. Pero tamén a súa grandeza, a exhibición do Imperio, intocable, alzado sobre a extensión toda da terra. Alá abaixo, entre milleiros de formiguiñas humanas, automóbiles e helicópteros, Wall Street. A condición humana instálase sobre os símbolos. Unha bandeira é un símbolo: unha figura, un xesto, unha música común, a relixión que intenta explicar (e ordenar) o mundo, a lingua, o territorio... Non son bos ou malos en si mesmos, senón polo que significan para cada un de nós. En a penas uns segundos, o mundo saltou en anacos. Tres mil duascentas persoas. As que se puideron contar. Johanesburgo tamén é un símbolo. E Afganistán. E as bombas que disque apuntan a Irak. «Abriranse as bocas do inferno», advirten os países da Liga Árabe ó poderío de Bush, que amenaza con novas represalias contra o réxime de Sadam Husein. Cinco mil millóns de persoas teñén problemas de auga potable. Un millón de persoas morren anualmente no mundo por falta deste preciado líquido. Parece imposible de crer, dende a nosa perspectiva. Os que algunha vez tivemos a oportunidad de asomarnos, aínda que fose moi de pasada, á traxedia profunda (estructural) da inxustiza humana, algo podemos (e debemos) dicir disto. Hai moitos infernos posibles. Infernos activos. Hai agora doce meses, na mañá aquela dos turistas e as oficinas, abríronse as bocas do inferno. Non hai que agardar á advertencia dos países da Liga para coñecelo. En Irak, cando a chamada Guerra do Golfo; nas aldeas e nas montañas de Afganistán, algúns anos despois, abrasando coa súa arrebatada furia miles de almas inocentes (que ninguén quixo contar), estaban as bocas do inferno, que axitamos os seres humanos, non a fortuna, nin a casualidade. E nos campos de Tinduf, onde agoniza a esperanza do pobo saharaui, e nas pateras que arriban ou afunden nos pasos do Estreito, e nos ollos cheos de moscas dos nenos e das nenas do Niger e de Etiopía, e no lume da Amazonia, e nos orfelinatos do Terceiro Mundo, e nos burdeis das estradas, nesoutra carne da escravitude e da fame que é a prostitución clandestina, e na violencia de xénero (¡unha morte cada tres días en España, producto da violencia doméstica!), e na sinrazón, e no egoismo dos poderosos, incapaces de ver máis alá, que non se dan conta de que o futuro é unha bomba de reloxería se non acertamos a desactivarla a tempo... Chega ás miñas mans estes días un informe (dramático) da igrexa católica en Chiapas. Hai dous tipos de criaturas humanas no planeta. As propiamente tales, cos seus dereitos proclamados (mesmo aceptando as súas contradiccións), que somos nós, e os outros, que son millóns. O documento fala dos non-humanos. O oitenta por cento do planeta está habitado por non-humanos. Pouco teñen que perder. Viven no inferno.